Airdrop crypto là gì? Cách hoạt động và cách nhận biết

Airdrop là gì?

Airdrop là đợt phát token mà một dự án gửi miễn phí tới một nhóm ví. Không phải mua gì cả. Dự án đặt ra tiêu chí, xem ai đạt, rồi gửi token tới những địa chỉ đó.

Trước khi mua bất kỳ token nào đến theo kiểu này, hãy soi nó bằng cách kiểm tra token lừa đảo. Câu hỏi hợp lý đầu tiên là vì sao có người lại cho không thứ họ đang định bán. Câu trả lời là đó không phải cho không, đó là mua một thứ khác: sự chú ý, người dùng, và một nhóm người có lý do để dự án làm ăn tốt. Một token nằm trong tay mười nghìn người thì có mười nghìn người quan tâm tới giá của nó. Nằm trong kho của đội ngũ thì không có ai.

Nếu chưa rõ token được giao dịch ở đâu, xem DEX là gì. Cần tách chuyện này khỏi một trường hợp rất giống: khi trong ví bạn tự dưng có một token mà bạn không chờ và cũng chẳng ai công bố gì. Đó gần như không bao giờ là airdrop thật, và phần dưới sẽ nói vì sao.

Vì sao dự án phát token?

Bốn lý do, và thường vài lý do cùng lúc.

Để khởi động. Một giao thức không có người dùng thì vô nghĩa. Phát token cho những ai đã thử biến người tò mò thành người dùng có phần trong đó.

Để phân tán quyền bỏ phiếu. Nếu token cho quyền biểu quyết mà cả đội ngũ giữ hết thì hoàn toàn ngược với những gì tài liệu của họ viết. Phát ra sửa được phần lời nói, và đôi khi sửa được cả phần thực tế.

Để thưởng cho người tới sớm. Một đợt phát cho người dùng đầu tiên là quảng cáo cực tốt: lần sau đội đó ra mắt thứ gì, rất nhiều người sẽ thử ngay ngày đầu.

Để cạnh tranh. Khi đối thủ phát mà mình không phát thì bị so sánh ngay. Không ít đợt airdrop lớn tồn tại chỉ vì một đối thủ lớn đã phát trước.

Dự án thật sự nhận lại gì?

Phần này đáng có mục riêng vì nó giải thích vì sao có đợt phát rất hào phóng còn có đợt chỉ mang tính tượng trưng.

Thứ đầu tiên một đợt phát mua được là sự phân tán. Một token nằm trong mười nghìn địa chỉ hành xử khác hẳn một token gom trong hai mươi địa chỉ: nhiều người nói về nó hơn, khối lượng lớn hơn, và khi tới lúc xin niêm yết sàn thì có số liệu để đưa ra.

Thứ hai là tính chính danh của quản trị. Nếu token dùng để bỏ phiếu mà đội ngũ giữ hết thì các cuộc bỏ phiếu chỉ là diễn. Phát ra là cách duy nhất khiến cơ chế đó có nghĩa.

Thứ ba, và là thứ toan tính nhất, là dữ liệu và hành vi. Một đợt phát theo mức độ sử dụng buộc đội ngũ phải định nghĩa hành vi nào đáng thưởng, và người dùng phản ứng với tín hiệu đó từ trước khi đợt phát diễn ra. Dự án tuyên bố sẽ thưởng người cấp thanh khoản thì có người cấp thanh khoản trước đó nhiều tháng.

Khi một đợt phát nhỏ giọt thì thường vì dự án chỉ cần thứ đầu tiên. Khi hào phóng, gần như luôn có một cuộc bỏ phiếu hoặc một đợt di chuyển hệ thống phía sau, cần người thật cầm token.

Có những loại nào?

Thực tế bạn sẽ gặp bốn loại.

Theo ảnh chụp trạng thái. Dự án chọn một thời điểm, xem lúc đó ai đang giữ gì, rồi chia theo đó. Vì thời điểm được công bố sau, không thể chuẩn bị trước.

Theo mức độ dùng. Chia cho những ai đã làm một số việc: giao dịch đủ khối lượng, cấp thanh khoản, dùng sản phẩm trong nhiều tháng. Đây là loại phổ biến nhất hiện nay và khó giả nhất.

Theo nhiệm vụ. Yêu cầu theo dõi tài khoản, vào nhóm, điền biểu mẫu. Loại này hút nhiều người nhất và thường chia ít nhất, vì nó thưởng cho tiếng ồn chứ không phải việc dùng thật.

Cho người giữ NFT. Chia cho ai đang có một bộ sưu tập nhất định. Dễ kiểm chứng và khá phổ biến trên Solana.

Làm sao để thật sự đủ điều kiện?

Câu trả lời thật thà là không có công thức nào, và ai bán bạn công thức là đang bán hơi. Nhưng có một khuôn mẫu lặp lại ở những đợt phát cuối cùng có trả tiền.

Hãy dùng những sản phẩm có ích cho bạn, bằng tiền thật dù ít, và trải ra theo thời gian. Đội ngũ chia token nhìn đúng những thứ đó, vì họ biết rõ một tài khoản lập ra để cày trông thế nào: hai mươi ví mới, giao dịch tối thiểu, tất cả trong cùng một ngày, sau đó im lặng.

Nên bóc tách xem một đội ngũ nhìn gì khi họ dựng tiêu chí, vì gần như luôn là bốn thứ.

Thâm niên. Bạn tương tác lần đầu khi nào. Một ví xuất hiện tuần trước có giá trị thấp hơn một ví đã dùng sản phẩm tám tháng, dù khối lượng giống hệt.

Tính đều đặn. Có hoạt động ở bao nhiêu tuần khác nhau. Mười giao dịch rải ra mười tuần nặng ký hơn một trăm giao dịch trong một ngày, và đây là tiêu chí bị coi nhẹ nhiều nhất.

Chiều sâu. Bạn dùng bao nhiêu chức năng khác nhau. Người chỉ swap trông giống người dùng; người vừa swap vừa cấp thanh khoản vừa bỏ phiếu một đề xuất trông giống người dùng gắn bó.

Nguồn tiền có nhất quán không. Tiền vào ví bạn từ đâu. Hai mươi ví nạp từ cùng một địa chỉ mẹ là hai mươi ví mà bộ lọc sẽ gộp thành một, và trong nhiều trường hợp thành không.

Và không cần biện pháp đặc biệt nào ngoài lẽ thường. Không ai phải đưa khoá riêng tư để được vào danh sách, và bạn cũng không phải đưa khoá của mình để nhận.

Phần của bạn được tính ra sao?

Gần như không bao giờ chia đều, và hiểu cách chia giải thích vì sao hai người "làm giống nhau" lại nhận số rất khác nhau.

Mô hình phổ biến nhất là chia bậc. Đội ngũ xếp người dùng theo một chỉ số rồi định ra các bậc: bậc cao nhận một mức, bậc giữa mức khác, bậc thấp mức khác. Trong cùng một bậc thì ai cũng như ai, nên thiếu một chút để lên bậc có thể tốn kha khá.

Mô hình thứ hai là chia theo tỷ lệ nhưng có trần. Bạn nhận theo mức độ hoạt động, nhưng có mức tối đa cho mỗi ví. Cách này để người nhiều vốn không ôm mất nửa đợt phát, và cũng vì thế mà chia nhỏ ra nhiều ví trông hấp dẫn, đúng thứ mà bộ lọc nguồn tiền cố phát hiện.

Mô hình thứ ba là chia phẳng kèm điều kiện tối thiểu: đạt hoặc không đạt, và ai đạt đều nhận như nhau. Loại này hiếm nhất và có lợi cho người dùng nhỏ nhất.

Không đội ngũ nào công bố tiêu chí trước, vì lý do hiển nhiên: công bố là mời người ta giả lập. Bạn biết vào đúng ngày công bố, cùng lúc với tất cả mọi người.

Nhận ra airdrop giả

Đây là chỗ tiền thật sự bị mất, nên đáng đọc chậm. Năm dấu hiệu, chỉ cần một là đủ.

Họ hỏi cụm từ khôi phục hoặc khoá riêng tư. Không bao giờ, trong bất kỳ trường hợp hợp pháp nào. Quy tắc này không có ngoại lệ.

Họ bắt trả tiền để nhận. Một đợt phát mà bạn phải gửi SOL trước để mở khoá phần thưởng là một vụ trộm có thêm vài bước ở giữa.

Có token bạn không chờ tự xuất hiện. Ai cũng gửi token tới bất kỳ địa chỉ nào được, nên chúng tự tới. Nguy hiểm không nằm ở việc giữ nó, mà ở lúc bạn thử bán: trang mà nó dẫn bạn tới có thể xin một chữ ký cấp quyền rộng. Nếu có thứ lạ trong ví, cứ để yên đó và soi toàn bộ ví bằng công cụ Wallet Scope.

Họ giục. "Còn hai tiếng", "chỉ một nghìn người đầu". Sự vội vã có mặt để bạn không kịp kiểm tra.

Nó đến qua tin nhắn riêng. Dự án công bố đợt phát trên kênh chính thức, không đi nhắn từng người.

Cách kiểm tra giải quyết gần hết mọi trường hợp luôn giống nhau: tự vào kênh chính thức của dự án tìm thông báo, không dùng đường link vừa được gửi cho bạn.

Một đợt phát được tổ chức thế nào?

Biết cũng có ích dù bạn không định làm, vì nó giải thích vì sao có đợt kéo dài hàng tháng.

Dự án định tiêu chí rồi trích ra danh sách địa chỉ đạt, bước này gọi là snapshot và trên thực tế được làm bằng công cụ snapshot. Sau đó quyết định mỗi địa chỉ nhận bao nhiêu, gần như không bao giờ chia đều. Cuối cùng là gửi, và với danh sách hàng nghìn địa chỉ thì đó là rất nhiều giao dịch gộp theo lô, đúng việc của công cụ multi sender.

Bước cuối là chỗ rắc rối. Gửi tới mười nghìn địa chỉ không phải một thao tác, mà là rất nhiều, và mỗi cái đều tốn. Vì vậy một số dự án để chính bạn đi nhận thay vì gửi tới: như thế chi phí do người muốn nhận trả.

Khác biệt giữa hai cách không chỉ là chi phí và nên biết, vì nó đổi việc bạn phải làm.

Ở gửi thẳng, token xuất hiện trong ví mà bạn không làm gì. Tiện, và có một hệ quả bất tiện: vì ai cũng gửi token tới bất kỳ địa chỉ nào được, một lần gửi thẳng nhìn không khác gì token rác do kẻ lừa đảo gửi. Cách duy nhất để phân biệt là kiểm tra thông báo chính thức.

Ở tự nhận, bạn phải vào một trang, kết nối ví và ký. Ở đây rủi ro đổi chỗ: trang nhận thưởng chính là thứ kẻ lừa đảo sao chép, vì họ biết hôm đó có hàng nghìn người đang đi tìm chỗ nhận. Quy tắc là vào bằng link từ kênh chính thức, không bao giờ bằng link trong phần bình luận hay tin nhắn.

Còn một chi tiết khiến người nhận đợt lớn đầu tiên hay bất ngờ: nhiều dự án đặt hạn chót để nhận. Phần không ai nhận sẽ quay về kho của dự án. Biết muộn sáu tháng thì có thể không còn gì để nhận nữa.

Airdrop trên Solana khác ở đâu?

Cơ chế chung thì ở mạng nào cũng vậy, nhưng Solana có ba điểm riêng làm trải nghiệm khác hẳn.

Gửi rất rẻ, và điều đó cắt về cả hai phía. Dự án có thể phát tới hàng chục nghìn địa chỉ mà không kiệt quệ, nên gửi thẳng phổ biến hơn nhiều so với các mạng đắt đỏ. Mặt trái là gửi rác cũng rẻ, và vì thế ví Solana hay đầy token không ai xin. Lượng rác đó không phải lỗi của mạng, nó là tác dụng phụ của việc giao dịch chỉ tốn một phần nhỏ của xu.

Mỗi token chiếm một tài khoản. Trên Solana, giữ một token nghĩa là có một tài khoản nhỏ gắn với ví bạn cho token đó, và tài khoản ấy kèm một khoản ký quỹ mạng. Khi bạn nhận một đợt phát, ai đó đã trả khoản ký quỹ ấy, thường là dự án. Nếu sau này bạn bỏ token và đóng tài khoản, khoản đó lấy lại được. Số tiền nhỏ, nhưng với hàng chục token rác tích lại thì không còn không đáng kể.

Xác nhận tức thì. Ở mạng chậm, một ngày mở nhận biến thành nhiều giờ chờ và phí vọt lên vì tắc nghẽn. Trên Solana việc nhận xong trong vài giây kể cả khi đông người, và điều đó xoá đi một trong những lý do kinh điển để không kịp nhận.

Có phải nộp thuế không?

Ở khá nhiều nước là có, và đây là phần gần như không ai xem cho tới khi muộn.

Nguyên tắc chung ở nhiều nơi là nhận một token có giá thị trường được tính là thu nhập tại thời điểm nhận, và bán nó sau đó tạo ra lãi hoặc lỗ tính trên giá trị đó. Nhưng chuyện này khác nhau rất nhiều giữa các quốc gia và ở một số nơi vẫn chưa rõ ràng.

Đây không phải tư vấn thuế. Thứ duy nhất áp dụng được ở mọi nơi là giữ ghi chép: ngày, số lượng và giá trị ước tính lúc nhận. Dựng lại những dữ liệu đó sau hai năm là một cơn ác mộng.

Câu hỏi thường gặp

Những thắc mắc hay gặp nhất về các đợt phát token.

Nói thẳng phần cuối

Những đợt airdrop trả tốt hầu như luôn rơi vào người đang dùng sản phẩm vì nó có ích cho họ, chứ không phải người dùng để chờ phần thưởng. Người cày bằng hàng chục ví thường bị loại, vì bộ lọc được dựng lên đúng để chống lại điều đó.

Và một quy tắc tiết kiệm được nhiều phiền phức: nếu một đợt phát đòi bạn thứ gì, dù là tiền, khoá hay sự vội vã, thì đó không phải đợt phát.