คงสิทธิ์การแช่แข็งไว้เมื่อไร และเมื่อไรควรเพิกถอน

คำแนะนำที่ดังที่สุดตอนเปิดตัวโทเคนบน Solana คือให้ทิ้งสิทธิ์การแช่แข็งตั้งแต่วันแรก สำหรับเหรียญมีมล้วนที่ไม่มีโรดแมป คำแนะนำนี้ถูกต้อง แต่กับโทเคนแบบอื่น การรีบเพิกถอนอาจเท่ากับทิ้งเบรกฉุกเฉินที่โทเคน SPL แบบคลาสสิกมีติดตัวมา

คำถามที่ควรถามจึงเป็นเรื่องจังหวะและผู้ได้ประโยชน์ ว่าจะเพิกถอนเมื่อไร และเก็บไว้เพื่อใคร บทความนี้แยกให้เห็นว่ากรณีไหนการคงสิทธิ์การแช่แข็งไว้มีเหตุผล กรณีไหนควรเพิกถอน และการแช่แข็งทำอะไรได้หรือไม่ได้บ้าง

สิทธิ์การแช่แข็งทำอะไรได้จริง

สิทธิ์การแช่แข็ง (freeze authority) คือช่องหนึ่งในบัญชีมินต์ของโทเคน ตราบใดที่ช่องนี้ยังมีที่อยู่ ที่อยู่นั้นแช่แข็งและปลดการแช่แข็งบัญชีโทเคนของมินต์นี้ได้ ลองนึกถึงสวิตช์ล็อกบัญชีธนาคาร ต่างกันตรงที่สิ่งที่ถูกล็อกคือบัญชีโทเคนของเหรียญนี้เหรียญเดียว กระเป๋าเงินทั้งใบของผู้ถือยังเหมือนเดิม

บัญชีโทเคนที่ถูกแช่แข็งยังเก็บเจ้าของ มินต์ และยอดคงเหลือไว้ครบ แต่รับ ส่ง หรือเผาโทเคนไม่ได้จนกว่าจะถูกปลด ตามที่เอกสาร Solana เรื่องการแช่แข็งบัญชีอธิบายไว้ เจ้าของยังเป็นเจ้าของยอดนั้นอยู่ แค่ขยับมันไม่ได้

คำสั่งหนึ่งครั้งแช่แข็งบัญชีโทเคนหนึ่งบัญชี SOL และโทเคนอื่นของผู้ถือไม่ถูกแตะ จะหยุดผู้โจมตีคนเดียวใช้การแช่แข็งครั้งเดียวก็พอ แต่ถ้าจะหยุดการโอนทั้งหมดด้วยสิทธิ์การแช่แข็งล้วนๆ ต้องแช่แข็งบัญชีของผู้ถือทุกคนทีละบัญชี รวมถึงบัญชีที่พูลสภาพคล่องใช้เก็บโทเคน ซึ่งเท่ากับหยุดตลาดทั้งตลาด

มินต์แบบ Token-2022 มีอีกทางหนึ่ง ส่วนขยาย pausable ให้สิทธิ์หยุดชั่วคราว (pause authority) แยกต่างหาก ซึ่งหยุดและเปิดการโอน การสร้าง และการเผาของทั้งมินต์ได้ นั่นเป็นคนละบทบาทกับสิทธิ์การแช่แข็ง

การเพิกถอนคือการตั้งช่องนี้เป็น None ผู้ถือสิทธิ์ปัจจุบันเป็นคนเซ็น ผลเป็นถาวร และไม่มีคำสั่งใดตั้งค่ากลับได้ สิทธิ์การสร้าง (อุปทานใหม่) สิทธิ์การแช่แข็ง และสิทธิ์แก้ไขเมทาดาทา (ชื่อ สัญลักษณ์ รูป) เป็นสามบทบาทที่แยกกันและเพิกถอนทีละอย่าง วิธีปิดแต่ละอย่างอยู่ในคู่มือเพิกถอนสิทธิ์ของโทเคน Solana

สามเหตุผลที่ควรคงสิทธิ์การแช่แข็งไว้

ข้อหนึ่ง รับมือเมื่อถูกเจาะระบบ

สมมติว่าบริดจ์ ออราเคิลราคา หรือสัญญา vault ถูกเจาะ แล้วผู้โจมตีได้โทเคนของคุณไปจำนวนมาก เขาจะรีบขายในตลาดหรือย้ายไปเอ็กซ์เชนจ์ ถ้าสิทธิ์ยังอยู่ในมือคุณ คุณแช่แข็งบัญชีโทเคนของผู้โจมตีได้ โทเคนที่ยังอยู่ในบัญชีนั้นจะติดอยู่กับที่ และคุณได้เวลาประสานงานกับเอ็กซ์เชนจ์และทีมที่ได้รับผลกระทบ

ข้อจำกัดก็ชัด การแช่แข็งหยุดได้เฉพาะโทเคนที่ยังไม่ออกจากบัญชี ส่วนที่ถูกสวอปหรือโอนออกไปแล้วดึงกลับไม่ได้

สเตเบิลคอยน์ก็ตั้งค่าแบบเดียวกัน มินต์ของ USDC USDT และ PYUSD บน Solana ล้วนตั้งสิทธิ์การแช่แข็งไว้ ข้อกำหนดที่ Circle เผยแพร่สงวนสิทธิ์บล็อกที่อยู่และแช่แข็ง USDC ที่เชื่อมโยงกับกิจกรรมผิดกฎหมาย ส่วนข้อกำหนดของ Tether เปิดให้แช่แข็งโทเคนตามที่กฎหมายที่เกี่ยวข้องกำหนด

ข้อสอง ทำตามกฎเกณฑ์

โทเคนที่แทนสินทรัพย์จริง หลักทรัพย์ที่ขายได้เฉพาะบางประเทศ และการแจกที่ต้องยืนยันตัวตนก่อน อาจต้องมีผู้ออกที่ทำตามรายชื่อคว่ำบาตรหรือคำสั่งศาลได้ บนโทเคน SPL แบบคลาสสิก สิทธิ์การแช่แข็งคือเครื่องมือหลักบนเชนสำหรับงานนี้

Token-2022 เพิ่มเครื่องมือให้อีก คือสถานะบัญชีเริ่มต้น (default account state) ที่ทำให้บัญชีโทเคนใหม่เกิดมาแบบแช่แข็งจนกว่าสิทธิ์การแช่แข็งจะปลดให้ ผู้รับมอบอำนาจถาวร และ transfer hook ความต่างของสองมาตรฐานอยู่ในบทเทียบ Token-2022 กับ SPL ก่อนสร้างโทเคน ถ้าการออกโทเคนของคุณตั้งอยู่บนการทำตามคำสั่งแบบนี้ การเพิกถอนก็คือการทิ้งเครื่องมือนั้นเอง ส่วนนี้อธิบายกลไก ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย

ข้อสาม ล็อกส่วนที่รอทยอยปลด (vesting)

ผู้ออกแช่แข็งบัญชีที่ถือส่วนของทีมหรือนักลงทุนไว้จนถึงวันคลิฟได้ ผู้รับจึงขายไม่ได้จนถึงวันนั้น แต่ล็อกแบบนี้เป็นคำสัญญามากกว่าตัวล็อกตามเวลา เพราะผู้ออกปลดการแช่แข็งได้ทุกเมื่อ สิ่งที่คนซื้อตรวจสอบเองได้คือสัญญา vesting ที่ปล่อยโทเคนตามตารางเวลา

สามเหตุผลที่ควรเพิกถอน

สัญญาณความเชื่อใจ คนซื้อและเครื่องมือตรวจโทเคนดูสิทธิ์การแช่แข็ง บนเหรียญมีม สิทธิ์ที่ยังเปิดอยู่ถูกอ่านเป็นกับดัก เพราะบัญชีที่ถูกแช่แข็งขายไม่ได้ เหตุผลเต็มอยู่ในคู่มือ honeypot token เหรียญที่ซื้อได้แต่ขายไม่ออก โทเคนที่ไม่มีโรดแมป ไม่มีการตรวจสอบโค้ด และไม่มีข้อกำหนดด้านกฎเกณฑ์ ไม่ได้อะไรจากการถือสิทธิ์นี้ไว้

การลิสต์บนเอ็กซ์เชนจ์ นโยบายของแต่ละเอ็กซ์เชนจ์ไม่เหมือนกัน อย่าเดาไปทางใดทางหนึ่ง ถามเอ็กซ์เชนจ์ที่ตั้งเป้าไว้ก่อน

ลดจุดที่ถูกโจมตีได้ ทุกสิทธิ์ที่ถืออยู่มีคีย์ที่อาจหลุดหรือถูกคนในใช้ผิดทาง แล้วหันกลับมาทำร้ายผู้ถือของคุณเอง พอหมดความจำเป็นแล้วเพิกถอน คีย์นั้นก็หลุดจากรายชื่อเป้าหมาย

ตารางตัดสินใจ สี่สถานการณ์

จุดเริ่มของการตัดสินใจว่าจะคงสิทธิ์การแช่แข็งไว้หรือไม่คือประเภทโปรเจกต์ เลือกแถวที่ใกล้ที่สุดเป็นค่าเริ่มต้น แล้วจดเหตุผลของส่วนที่ไม่ตรงไว้

ประเภทโปรเจกต์	ค่าเริ่มต้น	จังหวะที่ลงมือ
เหรียญมีมล้วน ไม่มีโรดแมป	เพิกถอน	ตอนสร้าง (ตัวสร้างโทเคน Solana มีตัวเลือกนี้) หรือทันทีหลังเปิดตัว
โทเคนใช้งานที่มีทีมทำงานอยู่	คงไว้ แล้วค่อยเพิกถอน	ตรวจสอบโค้ดเสร็จ คลังอยู่หลัง multisig และผ่านช่วงเงียบหลังเปิดตัวโดยไม่มีเหตุ
สินทรัพย์จริงหรือโทเคนที่จำกัดประเทศ	คงไว้	เผยแพร่เหตุผลในที่ที่ผู้ถืออ่านได้
สเตเบิลคอยน์หรือสินทรัพย์ระดับสถาบัน	คงไว้	เขียนไว้ในนโยบายของผู้ออก

ผูกจังหวะเพิกถอนกับเหตุการณ์ดีกว่าผูกกับวันที่ในปฏิทิน เลือกตัวกระตุ้นที่มีความหมายกับโปรเจกต์จริง เช่น ตรวจสอบโค้ดเสร็จ multisig ใช้งานแล้ว หรือผ่านการลิสต์ใหญ่ครั้งแรก แล้วให้แต่ละสิทธิ์มีหมุดของตัวเอง

สิ่งที่การแช่แข็งทำไม่ได้

ไม่หยุดอุปทานใหม่ การสร้างโทเคนเพิ่มเป็นงานของสิทธิ์การสร้าง ซึ่งเป็นอีกบทบาทหนึ่ง โทเคนหนึ่งอาจเพิกถอนสิทธิ์การแช่แข็งแล้วแต่สิทธิ์การสร้างยังอยู่ หรือกลับกันก็ได้ สิทธิ์การสร้างปิดได้ด้วยเครื่องมือเพิกถอนสิทธิ์การสร้างโทเคน ส่วนการวางอุปทานดูได้จากกลยุทธ์อุปทานโทเคน Solana

ไม่เปลี่ยนอุปทานหรือยอดของใคร โทเคนที่ถูกแช่แข็งยังนับรวมในอุปทานและยังอยู่ในบัญชีของผู้ถือ

แช่แข็งเหรียญ Pump.fun ไม่ได้ เหรียญ Pump.fun ถูกสร้างมาโดยไม่มีสิทธิ์การแช่แข็งตั้งแต่ต้น ทั้งตอนอยู่บน bonding curve และหลังย้ายไป PumpSwap จึงไม่มีอะไรให้เพิกถอน และไม่มีใครแช่แข็งบัญชีของมันได้ ปลายทางของการย้ายอธิบายไว้ในบทความ PumpSwap คืออะไร

การเพิกถอนไม่ปลดอะไรเลย นี่คือข้อที่สำคัญที่สุดในบทความ บัญชีที่ยังถูกแช่แข็งอยู่ตอนเพิกถอนสิทธิ์จะถูกแช่แข็งไปตลอดกาล เอกสาร SPL Token Program ฉบับทางการเขียนเรื่องนี้ไว้ชัด ปลดก่อน แล้วค่อยเพิกถอน

แช่แข็ง ปลด และเพิกถอนด้วย j.tools

บนหน้าเครื่องมือของ j.tools การแช่แข็งใช้คำว่าอายัด เครื่องมืออายัดบัญชีโทเคนรับที่อยู่มินต์แล้วโหลดรายชื่อผู้ถือ ใส่กระเป๋าที่ต้องการปกป้องไว้ในรายการอนุญาตของเซสชันนั้น เลือกแถว แล้วอายัดทีเดียวหลายบัญชี แต่ละแถวแสดงสถานะ และลองใหม่เฉพาะแถวที่ล้มเหลวได้ หน้านี้แสดงสิทธิ์การแช่แข็งของมินต์ และทำงานเมื่อกระเป๋าที่เชื่อมต่อคือผู้ถือสิทธิ์นั้นเท่านั้น

เครื่องมือยกเลิกอายัดบัญชีโหลดเฉพาะแถวที่ถูกแช่แข็งของมินต์นั้น แล้วปลดแถวที่เลือก

ในเครื่องมือเพิกถอนสิทธิ์การอายัด ให้วางที่อยู่มินต์ หน้าเว็บจะอ่านสิทธิ์การแช่แข็งปัจจุบันขึ้นมาแสดง บอกก่อนเซ็นถ้าสิทธิ์ถูกเพิกถอนไปแล้วหรืออยู่ในกระเป๋าใบอื่น เตือนว่าการกระทำนี้ย้อนกลับไม่ได้ แล้วเพิกถอนในธุรกรรมเดียว ค่าธรรมเนียมแพลตฟอร์มแสดงบนหน้าก่อนเซ็น

ถ้าอยากปิดทั้งสามสิทธิ์ในคราวเดียว เครื่องมือล็อกโทเคนถาวรตรวจสิทธิ์การสร้าง การแช่แข็ง และเมทาดาทา แล้วลบที่เหลือในธุรกรรมเดียว ผลเป็นถาวรและสิทธิ์การแช่แข็งก็หายไปด้วย กฎปลดก่อนเพิกถอนจึงใช้กับเครื่องมือนี้เหมือนกัน

สแนปช็อตผู้ถือโทเคนติดป้ายผู้พัฒนาให้กระเป๋าที่ถือสิทธิ์การสร้างหรือสิทธิ์การแช่แข็ง หรือกระเป๋าที่สร้างโทเคน แต่ไม่ได้แสดงช่องสิทธิ์การแช่แข็งเอง ค่าในช่องนั้นดูได้จากหน้าเพิกถอนสิทธิ์การอายัดหรือ block explorer

เช็กก่อนเพิกถอน

1. ดูว่าโปรเจกต์ของคุณอยู่แถวไหนในตาราง
2. ปลดทุกบัญชีที่เคยแช่แข็งไว้และยังอยากให้ใช้ได้ด้วยเครื่องมือยกเลิกอายัดบัญชี เพราะหลังเพิกถอนแล้ว บัญชีที่ยังถูกแช่แข็งจะค้างอย่างนั้นตลอดไป
3. ยืนยันว่ากระเป๋าใบไหนถือสิทธิ์อยู่ หน้าเพิกถอนสิทธิ์การอายัดแสดงให้ดู
4. ตัดสินใจเรื่องสิทธิ์การสร้างและสิทธิ์เมทาดาทาแยกกัน
5. จากนั้นจึงเพิกถอน ขั้นตอนละเอียดอยู่ในวิธีเพิกถอน mint freeze และ update ตามลำดับ

ไม่มีทางย้อนกลับ ถ้ายังอาจต้องใช้การรับมือเหตุเจาะระบบ การล็อกตามกฎเกณฑ์ หรือการล็อก vesting ให้คงสิทธิ์การแช่แข็งไว้ แล้วเขียนเหตุผลเก็บไว้

ความผิดพลาดที่ควรเลี่ยง

1. เพิกถอนเพราะโปรเจกต์ดังล่าสุดทำ ให้ตัดสินจากโปรเจกต์ของตัวเอง
2. เก็บสิทธิ์ไว้ใน hot wallet ใบเดียว ถ้าจะคงสิทธิ์การแช่แข็งไว้ ให้เก็บไว้หลัง multisig ซึ่งถือสิทธิ์ใดๆ ของ SPL Token ได้ แต่หน้าเครื่องมือของ j.tools ทำงานเมื่อกระเป๋าที่เชื่อมต่อเป็นผู้ถือสิทธิ์โดยตรงเท่านั้น
3. พูดถึงสิทธิ์การแช่แข็งกับสิทธิ์การสร้างปนกันในประกาศ สองอย่างนี้แยกกัน และคนซื้อเห็นความต่าง
4. เชื่อว่าการแช่แข็งหยุดทั้งโทเคน มันหยุดทีละบัญชี การหยุดทั้งมินต์เป็นสิทธิ์แยกของ Token-2022
5. เพิกถอนตอนที่ยังมีบัญชีถูกแช่แข็ง บัญชีเหล่านั้นจะไม่มีวันถูกปลด

จดการตัดสินใจไว้ให้ผู้ถืออ่าน

จะคงสิทธิ์การแช่แข็งไว้หรือเพิกถอนเป็นการตัดสินใจเชิงปฏิบัติการ ดูโมเดลภัยคุกคาม ข้อกำหนดด้านกฎเกณฑ์ เรื่องเล่าตอนเปิดตัว และความพร้อมในการดูแลคลัง เขียนเหตุผลไว้ในที่ที่ผู้ถืออ่านได้ แล้วกลับมาทบทวนเมื่อโปรเจกต์ผ่านหมุดหมายจริง ลำดับงานหลังเปิดตัวอยู่ในสิ่งที่ต้องทำหลังเปิดตัวโทเคนบน Solana

คำถามที่พบบ่อยเรื่องการคงสิทธิ์การแช่แข็ง

คงสิทธิ์การแช่แข็งไว้ปลอดภัยไหม?

ปลอดภัยถ้าคีย์ได้รับการป้องกันอย่างดี (ดีที่สุดคือ multisig) และมีเหตุผลจริงที่ต้องใช้ ความเสี่ยงอยู่ที่คีย์ใน hot wallet ใบเดียวที่อาจหลุดหรือถูกยึด ไม่ได้อยู่ที่ตัวช่อง มินต์ของ USDC USDT และ PYUSD บน Solana ก็ตั้งสิทธิ์การแช่แข็งไว้

คนซื้อเชื่อโทเคนที่ยังมีสิทธิ์การแช่แข็งไหม?

บนเหรียญมีมมันถูกอ่านเป็นธงแดง สำหรับโทเคนสินทรัพย์จริงหรือโทเคนที่อยู่ใต้กฎเกณฑ์ คนซื้อที่เข้าใจเรื่องนี้จะอ่านเหตุผลที่เผยแพร่ไว้ ไม่ได้ดูแค่ช่องเดียว สิ่งที่คนซื้อตรวจสรุปไว้ในตรวจ rug pull บน Solana แปดข้อ

เพิกถอนทีหลังได้ไหม?

ได้ ตราบใดที่ยังถือสิทธิ์อยู่ จะเพิกถอนเมื่อไรก็ได้ แต่ทางกลับไม่มี เมื่อช่องกลายเป็น None แล้ว สร้างสิทธิ์นั้นขึ้นมาใหม่ไม่ได้

บัญชีที่ถูกแช่แข็งจะเป็นอย่างไรหลังเพิกถอนสิทธิ์?

ถูกแช่แข็งอยู่อย่างนั้นถาวร การเพิกถอนไม่ปลดบัญชีของใคร ปลดบัญชีที่ยังต้องใช้ก่อน แล้วค่อยเพิกถอน

โทเคน Pump.fun ถูกแช่แข็งได้ไหม?

ไม่ได้ เหรียญ Pump.fun ถูกสร้างโดยไม่มีสิทธิ์การแช่แข็ง ทั้งบน bonding curve และหลังย้ายออก ไม่มีอะไรให้เพิกถอนด้วย ถ้าวางมินต์ลงในหน้าเพิกถอนสิทธิ์การอายัด หน้าเว็บจะแสดงว่าสิทธิ์ถูกเพิกถอนแล้ว