กลยุทธ์อุปทานโทเคน Solana คงที่ เงินฝืด หรือมินต์เพิ่ม

ในบรรดาเรื่องที่ต้องตัดสินใจตอนเปิดตัวโทเคนบน Solana อุปทานโทเคนคือเรื่องที่ติดตัวโปรเจกต์ไปนานที่สุด แบรนด์เปลี่ยนใหม่ได้ สภาพคล่องย้ายไปพูลอื่นได้ ชื่อก็แก้ได้ตราบที่ยังไม่ได้ล็อกข้อมูลโทเคน แต่เรื่องที่ว่าใครสร้างโทเคนใหม่ได้ โทเคนออกจากการหมุนเวียนด้วยวิธีไหน และหนึ่งโทเคนซอยย่อยได้ละเอียดแค่ไหน ถูกเขียนลงเชนตั้งแต่ตอนสร้างโทเคน

ความผิดพลาดเรื่องอุปทานโทเคนที่เห็นซ้ำ ๆ มีสามแบบ แบบแรกคือตั้งอุปทานใหญ่จนราคาต่อโทเคนไม่มีความหมาย แบบที่สองคือปล่อยสิทธิ์มินต์ (mint authority) ซึ่งเป็นสิทธิ์สร้างโทเคนใหม่ ให้เปิดค้างไว้หลังเปิดตัว คนซื้อจึงไม่เชื่อตัวเลขอุปทานหมุนเวียน แบบที่สามคือกลไก "เงินฝืด" ที่เป็นแค่คำสัญญา ไม่มีอะไรบนเชนบังคับให้เกิดขึ้นจริง

บทความนี้ไล่ดูสามแบบที่ใช้กันจริงบน Solana คือ อุปทานคงที่ แบบเงินฝืด และแบบมินต์เพิ่มได้ ว่าแต่ละแบบสัญญาอะไรกับผู้ถือ และทำให้อะไรย้อนกลับไม่ได้บ้าง

ทำไมต้องคิดกลยุทธ์อุปทานโทเคนก่อนเปิดตัว

บนเชน อุปทานถูกเก็บเป็นจำนวนเต็มก้อนเดียวที่คูณด้วยค่าทศนิยมไว้แล้ว โทเคนอุปทานหนึ่งพันล้านที่ใช้ทศนิยม 9 หลัก จึงถูกบันทึกเป็นหน่วยฐานหนึ่งพันล้านคูณหนึ่งพันล้านหน่วย ตัวเลขทศนิยมยังกำหนดหน่วยที่เล็กที่สุดที่ซื้อขายได้และความละเอียดของราคาบนกราฟด้วย

หลังสร้างโทเคนแล้ว ทศนิยมแก้ไม่ได้ และเพดานอุปทานจะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อเพิกถอนสิทธิ์มินต์เท่านั้น จุดที่คนสับสนบ่อยคือค่าธรรมเนียมการโอนกับการเผา สองกลไกนี้มักถูกพูดถึงคู่กันแต่กติกาต่างกันมาก ค่าธรรมเนียมการโอนต้องตั้งตอนสร้างโทเคนและเพิ่มทีหลังไม่ได้เลย ส่วนการเผาทำได้กับทุกโทเคน จะเผาเมื่อไรก็ได้

การเพิกถอนสิทธิ์มินต์ย้อนกลับไม่ได้ ปิดแล้วไม่มีใคร รวมถึงตัวคุณเอง สร้างโทเคนเพิ่มได้อีกแม้แต่หน่วยเดียว ลองทำบน devnet ด้วย Solana CLI (spl-token) ให้เรียบร้อยก่อนขึ้น mainnet เพราะเครื่องมือจัดการสิทธิ์ของ J Tools ทำงานบน mainnet เท่านั้น

อุปทานคงที่ แบบเดียวกับ Bitcoin

อุปทานโทเคนแบบคงที่มีเพดานที่ทุกคนรู้ และไม่มีสิทธิ์มินต์ที่ยังเปิดอยู่ จำนวนที่มินต์ตอนเปิดตัวคือจำนวนทั้งหมดที่จะมีตลอดไป ลองนึกถึงหนังสือรุ่นพิมพ์จำกัดที่ทุบแม่พิมพ์ทิ้งหลังพิมพ์เล่มสุดท้าย ไม่มีใครพิมพ์ชุดเดิมซ้ำได้อีก

เพดาน 21 ล้านเหรียญของ Bitcoin คือตัวอย่างคลาสสิก บน Solana เหรียญมีมและโทเคนคอมมูนิตี้ส่วนใหญ่ใช้วิธีเดียวกัน คือมินต์อุปทานทั้งหมดครั้งเดียว เติมสภาพคล่อง แล้วเพิกถอนสิทธิ์มินต์ ใครก็เปิด explorer ดูเพดานนั้นได้เอง ส่วน USDC บน Solana เป็นแบบมินต์เพิ่มได้ ผู้ออกเหรียญถือสิทธิ์ไว้และมินต์ตามทุนสำรองนอกเชน อุปทานคงที่จึงเหมาะกับโทเคนที่ขายเรื่องความหายาก ไม่เหมาะกับสเตเบิลคอยน์

เลือกอุปทานคงที่เมื่อ

• เรื่องราวของโปรเจกต์คือความหายาก เช่น เหรียญมีม ของสะสม หรือแฟนโทเคน
• ไม่อยากแบกงานธรรมาภิบาลต่อเนื่องหลังเปิดตัว
• อยากให้การแจกจ่ายพิสูจน์ได้บนเชน

กับดักที่เจอบ่อย ทีมจำนวนไม่น้อยมินต์ ลิสต์ แล้วลืมเพิกถอนไปหลายสัปดาห์ ช่วงนั้น explorer ยังแสดงสิทธิ์มินต์ที่เปิดอยู่ และคนซื้อก็ค่อย ๆ เดินออก ทางแก้ง่ายมาก เพิกถอนทันทีหลังมินต์ครั้งแรกเสร็จ

ในทางปฏิบัติ ตัวสร้างโทเคน Solana ให้เพิกถอนสิทธิ์มินต์ เพิกถอนสิทธิ์แช่แข็ง และทำให้โทเคนแก้ไขไม่ได้ตั้งแต่ขั้นตอนสร้างโทเคน ถ้าโทเคนมีอยู่แล้ว ใช้เครื่องมือเพิกถอนสิทธิ์มินต์ปิดสิทธิ์นั้นได้ในฟอร์มเดียว ส่วนเครื่องมือทำให้โทเคนแก้ไขไม่ได้ใช้ล็อกชื่อ สัญลักษณ์ และรูปภาพ

อุปทานแบบเงินฝืด ด้วยการเผาและค่าธรรมเนียมการโอน

ในแบบเงินฝืด อุปทานโทเคนจะหดลงตามเวลา กลไกที่ทำแบบนี้มีสองอย่าง และใช้แทนกันไม่ได้

อย่างแรกคือการเผา กระเป๋าเงิน โปรแกรม หรือมติของคอมมูนิตี้ สั่งทำลายอุปทานบางส่วนทิ้งถาวร BONK เคยเผาโทเคนครั้งใหญ่โดยคอมมูนิตี้มาแล้ว การเผาแต่ละครั้งคือธุรกรรมหนึ่งรายการที่เห็นจำนวนชัด และอุปทานรวมลดลงแบบเรียกคืนไม่ได้ เครื่องมือเผาโทเคน Solana สร้างธุรกรรมนี้ให้ ส่วนขั้นตอนละเอียดอยู่ในวิธีเผาโทเคนบน Solana ความหมายและขั้นตอน

อย่างที่สองคือส่วนขยายค่าธรรมเนียมการโอนของ Token-2022 ตามเอกสารส่วนขยายโทเคนของ Solana ทุกการโอนจะถูกหักไว้เป็นเปอร์เซ็นต์หนึ่ง ยอดที่หักไม่ได้ไปกองที่มินต์ทันที แต่สะสมอยู่ในบัญชีโทเคนของฝั่งผู้รับ จากนั้นรวบรวม (harvest) กลับไปที่มินต์ได้ และกระเป๋าที่ถือสิทธิ์ถอนค่าธรรมเนียมเป็นผู้ถอนออกไป กลไกทั้งหมดอธิบายไว้ในเอกสารค่าธรรมเนียมการโอนของ Solana

ถ้ากระเป๋าใบนั้นเผายอดที่ถอนมาตามตารางที่ประกาศไว้ ทุกการเทรดก็ทำให้อุปทานลดลงเองโดยไม่ต้องรอโหวต กระเป๋าใบเดียวกันจะเอาไปซื้อคืน (buyback) หรือเก็บเข้ากระเป๋าคลังแทนก็ได้ ตัวสร้างโทเคน Token-2022 ให้ตั้งค่าธรรมเนียมนี้ตอนเปิดตัว ความต่างของสองมาตรฐานอ่านได้ในบทความเทียบ Token-2022 กับ SPL ก่อนสร้างโทเคน

ตั้งค่าธรรมเนียมให้ต่ำ ไม่เกิน 1% แล้วประกาศตารางเผาที่ทำจริง ค่าธรรมเนียมสูงทำให้คนไม่อยากเทรด และค่าธรรมเนียมบนโทเคนที่ไม่มีวอลุ่มก็ไม่ได้เผาอะไรเลย

เลือกแบบเงินฝืดเมื่อ

• อยากได้เรื่องความหายากที่ทำงานจริงนอกเหนือจากเพดานคงที่
• โทเคนมีปริมาณการโอนจริง ไม่ใช่แค่ตัวเลขบนกระดาษ
• มีแผนที่น่าเชื่อถือและประกาศแล้วว่ากระเป๋าค่าธรรมเนียมจะเผา ซื้อคืน หรือเก็บเข้าคลัง

ค่าธรรมเนียมการโอนเก็บจากทุกการโอน รวมถึงตอนเติมและถอนสภาพคล่อง และพูลบางประเภทหรือ router บางตัวยังไม่รองรับโทเคน Token-2022 ตรวจ DEX และประเภทพูลที่จะใช้ให้ชัดก่อนเปิดตัว

อุปทานแบบมินต์เพิ่มได้ กรณีที่ควรเก็บสิทธิ์ไว้

โทเคนแบบมินต์เพิ่มได้ยังเปิดสิทธิ์มินต์ไว้ โดยมีกระเป๋าเงิน vault แบบ multisig หรือโปรแกรมอย่างใดอย่างหนึ่งเป็นผู้ถือ สเตเบิลคอยน์และโทเคนธรรมาภิบาลหลายตัวใช้แบบนี้ ผู้ออก USDC, USDT และ PYUSD มินต์โทเคนเมื่อมีเงินเข้าทุนสำรอง และเผาโทเคนเมื่อเงินออก

เลือกแบบมินต์เพิ่มได้เมื่อ

• โทเคนเป็นสิทธิ์เรียกร้องที่ไถ่ถอนได้ ต่อสิ่งที่อยู่นอกเชน
• ต้องมีรางวัลการสเตกหรือการแจกจ่ายตามโปรแกรม
• ธรรมาภิบาลต้องโหวตเรื่องนโยบายการเงิน

เรื่องที่ต้องคิดหนักคือความปลอดภัย ใครถือสิทธิ์มินต์ก็เจือจางผู้ถือทุกคนได้ กระเป๋าเงินที่ออนไลน์ตลอด (hot wallet) ใบเดียวที่ถือสิทธิ์นี้คือความเสี่ยงที่รอวันเกิด ขั้นต่ำคือ vault แบบ multisig ที่ต้องใช้หลายลายเซ็น เช่น 3 ใน 5 บน Squads แบบที่ดีกว่าคือให้โปรแกรมคุมสิทธิ์นี้ และให้ผู้ถือตรวจกฎการมินต์ได้เอง

ถ้าเก็บสิทธิ์ไว้ ให้ประกาศที่อยู่กระเป๋าหรือ program ID บนหน้าโปรเจกต์ คนซื้อที่ตรวจ multisig ได้เองจะวางใจกว่าคนที่ได้ยินแค่คำว่า "เชื่อเราเถอะ"

เลือกโมเดลอุปทานโทเคนให้ตรงกับโปรเจกต์

ใช้ตารางนี้เป็นจุดตั้งต้น แล้วค่อยปรับตามรายละเอียดของโปรเจกต์ตัวเอง

ประเภทโปรเจกต์	แบบที่เหมาะ	เหตุผล
เหรียญมีม โทเคนคอมมูนิตี้	คงที่	ความหายากคือจุดขายทั้งหมด เพิกถอนสิทธิ์มินต์และสิทธิ์แช่แข็งทันที
โทเคนเกมหรือโทเคนใช้งานที่มีวอลุ่มจริง	เงินฝืด (ค่าธรรมเนียม Token-2022 และการเผา)	ค่าธรรมเนียมเปลี่ยนการใช้งานเป็นความหายาก
สเตเบิลคอยน์ สินทรัพย์แบบ wrapped	มินต์เพิ่มได้ (multisig หรือโปรแกรม)	อุปทานต้องตามทุนสำรองนอกเชน
โทเคนธรรมาภิบาลที่มีการสเตก	มินต์เพิ่มได้ (โปรแกรมคุม)	การปล่อยรางวัลต้องมีสิทธิ์ที่ยังเปิดอยู่
โทเคนสะสมแต้มหรือโทเคนลอยัลตี้	มินต์เพิ่มได้ (กระเป๋าผู้ออก)	ผู้ออกสร้างโทเคนเมื่อผู้ใช้ทำกิจกรรม

ลงมือจริงบน Solana ทีละขั้น

ทศนิยม เลข 6 เหมาะกับแทบทุกโทเคน รวมทั้งสเตเบิลคอยน์และเหรียญมีม เลข 9 ตรงกับ SOL และเหมาะกับโทเคนใช้งานส่วนใหญ่ ส่วน BONK ใช้ 5 และเลข 0 สำหรับโทเคนที่นับเป็นหน่วยเต็มเท่านั้น ค่านี้เปลี่ยนไม่ได้ตลอดไป เกณฑ์เลือกแบบละเอียดอยู่ในคู่มือเลือกทศนิยมของโทเคน Solana

อุปทานรวม ตัวสร้างโทเคนรับอุปทานตั้งแต่ 1 ถึงหนึ่งล้านล้านโทเคน ตัวเลขกลม ๆ อย่างหนึ่งพันล้าน หนึ่งหมื่นล้าน หรือหนึ่งแสนล้าน อ่านแล้วรู้ว่าตั้งใจ ส่วนเลขแปลก ๆ อย่าง 847,392,141 ดูเหมือนตั้งแบบลวก ๆ

สิทธิ์สามอย่าง ที่เลือกได้ในตัวสร้างโทเคน

• เพิกถอนสิทธิ์มินต์ ล็อกเพดานอุปทาน ขาดไม่ได้ถ้าจะเป็นอุปทานคงที่ของจริง
• เพิกถอนสิทธิ์แช่แข็ง ตัดอำนาจของทีมในการแช่แข็งบัญชีของผู้ถือคนไหนก็ได้ ซึ่งเว็บลิสต์โทเคนและบริการ routing มักตรวจจุดนี้
• ทำให้แก้ไขไม่ได้ ล็อกชื่อ สัญลักษณ์ และรูปภาพ

ลำดับสำคัญมาก มินต์อุปทานทั้งหมดก่อน ส่งเข้าสภาพคล่องและกระเป๋าคลัง แล้วค่อยเพิกถอน ถ้าเพิกถอนก่อนมินต์ครบ คุณจะสร้างโทเคนไปเติมพูลเพิ่มไม่ได้อีก ขั้นตอนเปิดพูลอยู่ในวิธีสร้าง liquidity pool บน Raydium ทีละขั้น ส่วนความหมายของสิทธิ์แต่ละอย่างอยู่ในวิธีเพิกถอนสิทธิ์ของโทเคน Solana

หลังแจกจ่ายแล้ว เครื่องมือสแนปช็อตผู้ถือโทเคน จะสแกนผู้ถือปัจจุบันของโทเคน จัดกลุ่มผู้ถือ แสดงว่าโทเคนกระจุกตัวแค่ไหน และส่งออกรายชื่อได้ เป็นจุดตั้งต้นที่ดีสำหรับแอร์ดรอป การตรวจ vesting หรือรางวัลย้อนหลัง

เช็กลิสต์อุปทานโทเคนก่อนเติมสภาพคล่อง

• เลือกทศนิยมแล้ว และรู้ว่าค่านี้ถาวร
• มินต์อุปทานรวมและแจกจ่ายแล้ว ทั้งสภาพคล่อง กระเป๋าคลัง ส่วนทีมที่ทยอยปลดล็อก และคอมมูนิตี้
• เพิกถอนสิทธิ์มินต์แล้ว หรือถ้าต้องเปิดไว้ ก็ให้ multisig ที่ทุกคนตรวจได้เป็นผู้ถือ
• เพิกถอนสิทธิ์แช่แข็งแล้ว ซึ่งควรทำแทบทุกกรณี
• ทำให้ชื่อ สัญลักษณ์ และรูปแก้ไขไม่ได้แล้ว ถ้าแบรนด์นิ่งแล้ว
• ประกาศที่อยู่โทเคนแล้ว ให้คนซื้อตรวจได้ก่อนเทรดครั้งแรก

กลยุทธ์อุปทานโทเคนเป็นบทสนทนาแค่สิบนาที แต่สิบนาทีนั้นตัดสินว่าโทเคนจะดูจริงจังหรือไม่ในชั่วโมงแรกของการเทรด สร้างบน devnet ด้วย Solana CLI ก่อน ตรวจว่าสถานะบนเชนตรงกับแผน แล้วค่อยขึ้น mainnet พร้อมสิทธิ์เท่าที่กลยุทธ์ต้องใช้จริง ความต่างระหว่าง market cap กับมูลค่าเมื่อเจือจางเต็มที่ (FDV) อ่านต่อได้ในบทความ market cap คืออะไรและคำนวณอย่างไร

คำถามที่พบบ่อยเรื่องอุปทานโทเคน

จะสร้างโทเคนแบบเงินฝืดบน Solana ได้อย่างไร

เริ่มจากเลือกกลไกก่อน ถ้าต้องการให้อุปทานลดลงเองอัตโนมัติ ให้สร้างโทเคน Token-2022 ที่ตั้งค่าธรรมเนียมการโอนต่ำ ไม่เกิน 1% และกำหนดกระเป๋าค่าธรรมเนียมที่คุณคุมเอง ตัดสินใจว่ากระเป๋านั้นจะทำอะไรกับยอดที่ถอนมา แล้วประกาศตารางให้ชัด ถ้าจะลดอุปทานด้วยมือ ให้เผาโทเคนตรง ๆ ไม่ว่าแบบไหน ให้เพิกถอนสิทธิ์มินต์ด้วย อุปทานจะได้ขยับทางเดียวคือลดลง

อุปทานคงที่ เงินฝืด หรือมินต์เพิ่มได้ แบบไหนดีกว่ากัน

ขึ้นกับหน้าที่ของโทเคน ลองเทียบสี่ด้าน คืออุปทานขยับอย่างไรตามเวลา ใครเป็นผู้ควบคุม ส่งสัญญาณอะไรให้คนซื้อ และย้อนกลับได้หรือไม่ แบบมินต์เพิ่มได้ดูน่าเชื่อถือเมื่อเป็นสเตเบิลคอยน์ แต่เป็นธงแดงเมื่อเป็นเหรียญมีม ส่วนด้านการย้อนกลับ การเพิกถอนสิทธิ์ถาวร ทศนิยมถาวร ค่าธรรมเนียมการโอนเพิ่มทีหลังไม่ได้ และการเผาย้อนกลับไม่ได้

ตัวอย่างโทเคนแบบเงินฝืดมีอะไรบ้าง

ตัวอย่างที่ชัดมีสามแบบ คือ BONK ที่คอมมูนิตี้ร่วมกันเผาเป็นรอบใหญ่ โทเคน Token-2022 ที่กระเป๋าค่าธรรมเนียมเผาตามตาราง และกระเป๋าคลังที่ซื้อคืนแล้วเผาทิ้ง ทั้งสามแบบนี้เป็นเงินฝืดเพราะการเผาหรือกฎค่าธรรมเนียมบังคับไว้บนเชน ไม่ใช่เพราะ whitepaper เขียนไว้แบบนั้น

เปลี่ยนอุปทานโทเคนหลังเปิดตัวได้ไหม

เพิ่มได้เฉพาะตอนที่สิทธิ์มินต์ยังเปิดอยู่ ส่วนการลดทำได้เสมอ เพราะใครที่ถือโทเคนก็เผาโทเคนของตัวเองได้ทุกเมื่อ แต่การลดอัตโนมัติด้วยค่าธรรมเนียมการโอนเพิ่มเข้าโทเคนเดิมทีหลังไม่ได้

แก้ทศนิยมทีหลังได้ไหม

ไม่ได้ ทศนิยมถูกเขียนลงบัญชีมินต์ตอนสร้างโทเคน และไม่มีคำสั่งไหนให้แก้ ถ้าต้องการค่าอื่นจริง ๆ ทางเดียวคือสร้างโทเคนใหม่

เหรียญมีมควรเก็บสิทธิ์มินต์ไว้หรือไม่

ไม่ควร ให้เพิกถอนทันที เพราะสิทธิ์มินต์ที่ยังเปิดอยู่บนเหรียญมีมคือธงแดงในสายตาคนซื้อ และคำอธิบายแค่ไหนก็ลบภาพนั้นได้ยาก

ถ้าเพิ่งเริ่มจากศูนย์ อ่านสร้างโทเคน Solana ทีละขั้น ไม่ต้องเขียนโค้ด คู่กับเหรียญมีมคืออะไร และทำไมส่วนใหญ่ไปไม่รอด และเมื่อเติมสภาพคล่องแล้ว เรื่อง LP token ต่ออยู่ในLP token บน Solana เผา ล็อก หรือถือไว้