rug pull แบบแนบเนียนบน Solana ที่ผ่านการตรวจพื้นฐาน

rug pull แบบแนบเนียนคือโทเคนที่ถูกจัดวางมาตั้งแต่ต้นให้ผ่านการตรวจพื้นฐานก่อนซื้อที่ทุกคนทำกัน สิทธิ์ mint และสิทธิ์ freeze ถูกเพิกถอนแล้ว สภาพคล่องขึ้นว่าล็อกหรือเผาแล้ว สัดส่วนของ 10 อันดับแรกก็ดูไม่น่าห่วง แต่ทีมผู้สร้างยังมีทางหอบเงินของผู้ซื้อออกไปได้อยู่ดี

การตรวจพื้นฐานเองอยู่ในคู่มือตรวจ rug pull บน Solana แปดข้อ บทความนี้เริ่มจากจุดที่รายการนั้นจบ เราจะไล่ดูกลเม็ดหกแบบที่ออกแบบมาให้หลบรายการนั้น สัญญาณที่ทำให้แต่ละแบบเผยตัว และสิ่งที่การตรวจแต่ละข้อพิสูจน์ได้กับพิสูจน์ไม่ได้

ทำไม rug pull แบบแนบเนียนจึงผ่านการตรวจพื้นฐาน

คนโกงอ่านรายการตรวจชุดเดียวกับที่ผู้ซื้ออ่าน ข้อไหนที่รายการถาม เขาทำให้เป็นสีเขียวไว้ก่อน แล้วเหลือทางออกไว้ตรงจุดที่รายการไม่ได้ถาม สิทธิ์ mint และ freeze ที่ตั้งเป็น None แล้วย้อนกลับไม่ได้ สองข้อนี้จึงเชื่อได้ ปัญหาอยู่ที่สิ่งที่มันไม่ได้บอก

รายชื่อผู้ถือบอกว่าใครถืออะไรเท่าไร แล้วก็หยุดแค่นั้น rug pull แบบแนบเนียนทั้งหกแบบข้างล่างนี้เล็งช่องว่างตรงนั้นทั้งหมด

1. อุปทานของผู้พัฒนาที่ซอยใส่กระเป๋าเงินใหม่หลายใบ

แบบเก่าคือผู้พัฒนากองอุปทานก้อนใหญ่ไว้ในกระเป๋าเงินใบเดียว แบบใหม่เอาอุปทานก้อนเดียวกันไปซอยใส่กระเป๋าเงินใหม่หลายใบที่ไม่ได้ถือสิทธิ์ใดเลย จึงไม่มีใบไหนติดป้ายผู้พัฒนา และสัดส่วน 10 อันดับแรกก็ออกมาดูเรียบร้อย พอเปิดดูในรายชื่อ แต่ละใบก็ดูเหมือนผู้ซื้อรุ่นแรกธรรมดาคนหนึ่ง

กลเม็ดนี้เผยตัวจากตัวเลขสัดส่วนรวม ป้ายรายใบไม่ช่วยอะไร ใส่ที่อยู่โทเคนลงในเครื่องมือสแนปช็อตผู้ถือ แล้วมันจะจัดอันดับผู้ถือและติดป้ายผู้พัฒนา วาฬ กระเป๋าเงินใหม่ พูลสภาพคล่อง เอ็กซ์เชนจ์ และที่อยู่เผา เครื่องมือนี้ต้องเชื่อมกระเป๋าเงินก่อนใช้ แต่ไม่ขอให้เซ็นอะไรเลย

ตัวเลขบนแผงคะแนนคิดจากอุปทานหมุนเวียน (float) คืออุปทานที่เหลือหลังหักคลังของพูล บัญชีของโปรแกรม กระเป๋าเงินเอ็กซ์เชนจ์ และที่อยู่เผาออกไป ให้ดูสามค่า ค่าแรกคือสัดส่วนของผู้ถือจริง 10 อันดับแรก ค่าที่สองคือ “คุม 50%” ซึ่งเป็นจำนวนผู้ถือจริงที่น้อยที่สุดที่รวมกันแล้วถือเกินครึ่งของอุปทานหมุนเวียน ค่าที่สามคือสัดส่วนของกระเป๋าเงินใหม่ ซึ่งหมายถึงกระเป๋าเงินที่ทำธุรกรรมแรกมายังไม่ถึง 30 วัน

โทเคนที่โฆษณาว่าชุมชนเป็นเจ้าของ แต่มีกระเป๋าเงิน 1 ถึง 3 ใบคุมเกินครึ่งของอุปทานหมุนเวียน คือธงแดง ยังไม่ใช่หลักฐาน กระเป๋าเงินผู้สร้างก็ซ่อนตัวไม่ได้ เครื่องมือหามันจากข้อมูลผู้สร้างของ Pump.fun หรือผู้สร้างที่ยืนยันบนเชน แม้ผู้สร้างจะเพิกถอนสิทธิ์ mint ไปแล้ว ส่วนมุมมองแผนที่บอกว่ากระเป๋าเงินผู้พัฒนาขายไปเท่าไร ส่งเข้าเอ็กซ์เชนจ์เท่าไร และย้ายออกไปเท่าไร เทียบกับที่ได้รับมา เหตุผลที่ตัดพูลกับเอ็กซ์เชนจ์ออกจากการนับอยู่ในคู่มืออ่านการกระจายตัวของผู้ถือโทเคน

2. ฟาร์มบอตที่ตั้งยอดคงเหลือไม่ให้ซ้ำกัน

สัญญาณเก่าของฟาร์มบอตคือกระเป๋าเงินหลายสิบใบที่ถือยอดเท่ากันเป๊ะ สัญญาณนี้หลบง่าย ฟาร์มจึงตั้งยอดแต่ละใบให้ต่างกัน รายชื่อเลยดูเป็นธรรมชาติ

แทนที่จะดูยอด ให้ดูว่าลักษณะสี่อย่างนี้มาซ้อนกันหรือไม่ ได้แก่ ถือแค่โทเคนนี้ตัวเดียว มี SOL หรือ USDC น้อยมากหรือไม่มีเลย กระเป๋าเงินยังใหม่ และเชื่อมโยงกันบนแผนที่ แต่ละแถวในสแนปช็อตมียอด SOL และ USDC พร้อมอายุกระเป๋าเงิน รายชื่อติดป้ายกระเป๋าเงินใหม่ให้ และกลุ่มที่เชื่อมกันจะเห็นได้ในมุมมองแผนที่

ลักษณะใดลักษณะหนึ่งอย่างเดียวพิสูจน์อะไรไม่ได้ กระเป๋าเงินเย็น (cold wallet) ก็ถือ SOL เป็นศูนย์ได้ แต่เมื่อทั้งสี่อย่างมาพร้อมกันในกระเป๋าเงินกลุ่มเดียวกัน นั่นเป็นสัญญาณว่าอาจมีผู้ควบคุมคนเดียวอยู่เบื้องหลัง

3. ป้ายที่แอบอ้างว่าเป็นพูลหรือเอ็กซ์เชนจ์

ผู้ซื้อเห็นกระเป๋าเงินใบใหญ่แล้วคิดเอาเองว่าคงเป็นพูลหรือเอ็กซ์เชนจ์ คนโกงอาศัยความเคยชินข้อนี้ บางครั้งมันคือพูลจริง บางครั้งก็เป็นกระเป๋าเงินส่วนตัวที่ปลอมตัวเป็นพูล

สแนปช็อตผู้ถือระบุคลังของพูลจากโปรแกรมที่เป็นเจ้าของบัญชีที่ถือโทเคน ครอบคลุม Raydium Orca Meteora Pump.fun PumpSwap และโปรแกรมพูลที่รู้จักอื่นๆ กระเป๋าเงินส่วนตัวจึงแอบอ้างเป็นพูลไม่ได้ บัญชีที่โปรแกรมอื่นเป็นเจ้าของจะได้ป้ายสัญญา (contract) ทั้งสองแบบถูกตัดออกจากอุปทานหมุนเวียน ส่วนกระเป๋าเงินที่ไม่มีป้ายจะถูกนับรวมเป็นผู้ถือทุกใบ

ป้ายเอ็กซ์เชนจ์ต่างออกไป มันมาจากรายชื่อ hot wallet ที่รู้จักชุดสั้นๆ ที่ตายตัว และหน้าเครื่องมือแสดงวันที่ของป้ายไว้ให้เห็น กระเป๋าเงินของเอ็กซ์เชนจ์จริงจึงอาจไม่มีป้ายก็ได้ ไม่ว่าแบบไหน กระเป๋าเงินใหญ่ที่ไม่มีป้ายนับเป็นผู้ถือเสมอ ก่อนจะเชื่อคำบอกเล่าของใครเกี่ยวกับกระเป๋าเงินใบนั้น ให้เปิดดูบนบล็อกเอ็กซ์พลอเรอร์เอง

4. สภาพคล่องที่เผาแค่บางส่วนหรือล็อกไว้ไม่นาน

“เผาสภาพคล่องแล้ว” อาจหมายถึงเผาไปแค่ส่วนหนึ่ง ที่เหลือยังอยู่ในกระเป๋าเงิน “ล็อกแล้ว” อาจเป็นการล็อกที่ใกล้ครบกำหนด การเผาคือการทำลายโทเคนผ่านโปรแกรมโทเคน ส่วนการส่งไปที่อยู่ที่ไม่มีใครควบคุมเป็นอีกทางหนึ่ง ทางไหนก็ไม่มีใครเอาคืนได้ ขณะที่ LP token ในกระเป๋าเงินให้เจ้าของถอนส่วนของตัวเองออกจากพูลได้ ส่วนตัวล็อก (locker) ถือ LP token ไว้ให้จนถึงวันปลดล็อก หลังจากนั้นเจ้าของถอนได้

สัญญาณอยู่ฝั่ง LP ไม่ใช่รายชื่อผู้ถือของโทเคน เปิด LP mint ของพูลบนบล็อกเอ็กซ์พลอเรอร์ ดูว่าอุปทานเหลือเท่าไรและใครถืออยู่ ส่วนวันปลดล็อกให้อ่านจากบันทึกของตัวล็อกเอง ไม่ใช่จากภาพหน้าจอที่ทีมโพสต์ให้ดู สแนปช็อตผู้ถือไม่ได้แยก LP ส่วนที่เผากับส่วนที่อยู่ในพูล และไม่ได้หาตัวล็อกให้ ป้ายเผาของมันหมายถึงอุปทานของโทเคนนี้เองที่อยู่ในที่อยู่เผา

เหรียญที่ graduate จาก Pump.fun ไป PumpSwap จะมีโปรแกรมของ Pump.fun เผา LP token ของพูลให้ตอนย้าย กลเม็ดเผาครึ่งเดียวจึงเป็นเรื่องของพูลที่ทีมเปิดเอง ความต่างของสามทางเลือกอยู่ในคู่มือ LP token เผา ล็อก หรือถือไว้

5. สิทธิ์ของ Token-2022 ที่การตรวจ mint และ freeze มองไม่เห็น

mint แบบ Token-2022 ติดส่วนขยายที่มีสิทธิ์ของตัวเองได้ อย่างแรกคือ ผู้รับมอบอำนาจถาวร (permanent delegate) ซึ่งย้ายหรือเผาโทเคนจากบัญชีของผู้ถือคนไหนก็ได้ และผู้ถือเพิกถอนสิทธิ์นี้ไม่ได้ ขอบเขตของสิทธิ์นี้อยู่ในเอกสาร permanent delegate ของ Solana

ค่าธรรมเนียมการโอนถูกหักทุกครั้งที่มีการโอน รวมถึงตอนขาย และผู้ถือสิทธิ์ค่าธรรมเนียมเปลี่ยนค่าได้ โดยค่าใหม่มีผลสอง epoch ถัดไป ส่วน mint ที่มีส่วนขยายหยุดชั่วคราว (pausable) ถูกสั่งหยุดได้ และระหว่างที่หยุดจะโอนไม่ได้เลย ทั้งสามข้อนี้ไม่ปรากฏในการตรวจสิทธิ์ mint และ freeze

สิ่งที่เผยกลเม็ดข้อนี้คือรายการส่วนขยายของ mint บนบล็อกเอ็กซ์พลอเรอร์ การเป็น Token-2022 อย่างเดียวยังไม่ใช่ธงแดง เหรียญ Pump.fun ก็เป็น mint แบบ Token-2022 และเหรียญที่เราเปิดอ่านดูมีแค่ส่วนขยายเมทาดาทา ไม่มีผู้รับมอบอำนาจ ค่าธรรมเนียม หรือการหยุดชั่วคราว มุมมองแผนที่ของสแนปช็อตขึ้นว่า Mint แบบ Token-2022 แต่ไม่ได้ถอดรหัสส่วนขยาย ความต่างของสองรูปแบบอยู่ในบทเทียบ Token-2022 กับ SPL ก่อนสร้างโทเคน

ตัวสร้างโทเคนหลายตัว รวมถึงของเรา มีผู้รับมอบอำนาจถาวรให้เลือกเปิด อำนาจนี้เป็นความเสี่ยงที่ต้องคิดรวมไว้ในราคาที่ยอมจ่าย ส่วนการมีผู้รับมอบอำนาจเฉยๆ ยังไม่ใช่หลักฐานของเจตนาร้าย

ต่อให้เพิกถอนสิทธิ์ mint และ freeze แล้ว ผู้รับมอบอำนาจถาวรของ Token-2022 ก็ยังย้ายหรือเผาโทเคนจากบัญชีของผู้ถือได้ ก่อนจะถือว่า “เพิกถอนสิทธิ์แล้ว” เป็นคำตัดสินสุดท้าย ให้อ่านรายการส่วนขยายของ mint ก่อน

6. ผู้เติมเงินคนเดียว กระเป๋าเงินหลายใบ และนาทีแรก

กระเป๋าเงินทุกใบในฟาร์มต้องได้เงินมาจากที่ไหนสักแห่ง ทางที่เร็วที่สุดคือต้นทางเดียวจ่ายให้ทุกใบไม่นานก่อนซื้อ และการเปิดตัวแบบ bundle ก็เติมนาทีแรกด้วยกระเป๋าเงินที่มีผู้เติมเงินคนเดียวกัน rug pull แบบแนบเนียนจึงทิ้งร่องรอยไว้ที่ต้นทางของเงิน

มุมมองแผนที่ของสแนปช็อตผู้ถือรวมผู้ถือที่เชื่อมกันด้วยการโอนหรือการเติมเงินไว้เป็นกลุ่ม บอกว่ามีกี่กลุ่มที่ประสานกัน คลัสเตอร์ใหญ่สุดถืออุปทานหมุนเวียนไปเท่าไร และกระเป๋าเงินที่เข้ามาในนาทีแรกยังถืออยู่กี่ใบ ถือไว้กี่ส่วน เครื่องมือ J Map วาดแผนที่เดียวกันในหน้าของตัวเอง ส่วนตัววิเคราะห์ Wallet Scope รับรายชื่อที่อยู่ที่วางลงไป แล้วแสดงอายุกระเป๋าเงินกับคลัสเตอร์การเติมเงิน

จากนั้นยืนยันกระเป๋าเงิน 2 ถึง 3 ใบบนบล็อกเอ็กซ์พลอเรอร์ ดูการโอนเข้าครั้งแรก ผู้เติมเงิน และ slot วิธีอ่านสัญญาณชุดนี้อยู่ในวิธีตรวจว่าโทเคน Solana เปิดตัวแบบ bundle หรือไม่

ข้อจำกัดก็ชัดเจน เส้นเชื่อมบอกความสัมพันธ์ ไม่ได้บอกเจ้าของหรือเจตนา เอ็กซ์เชนจ์หรือบริการเติมเงินที่ไม่มีป้ายอาจเป็นต้นทางเติมเงินให้กระเป๋าเงินของคนที่ไม่รู้จักกันเลยก็ได้ เส้นทางเงินที่วนผ่านหลายทอดหรือยืดเวลาไปหลายสัปดาห์อาจหลุดรอดไป นาทีแรกวัดจากผู้ถือที่เข้ามาเร็วที่สุดในชุดที่สแกน ไม่ใช่เวลาเปิดตัวที่ยืนยันแล้ว และผู้ซื้อที่ขายออกหมดแล้วก็ไม่อยู่ในรายชื่อ

ลำดับตรวจรอบสองเพื่อจับ rug pull แบบแนบเนียน

1. ทำการตรวจพื้นฐานก่อน ถ้า mint freeze LP หรือ 10 อันดับแรกข้อไหนเป็นสีแดง จบตรงนั้นได้เลย
2. ดูโปรแกรมของโทเคน ถ้าเป็น Token-2022 ให้อ่านรายการส่วนขยายบนบล็อกเอ็กซ์พลอเรอร์
3. บนแผงคะแนนของสแนปช็อต ดูสัดส่วนผู้ถือจริง 10 อันดับแรก ค่า “คุม 50%” สัดส่วนกระเป๋าเงินใหม่ และส่วนของผู้พัฒนา
4. ในมุมมองแผนที่ ดูกลุ่ม ผู้ซื้อนาทีแรก และเส้นทางเงินของผู้พัฒนา
5. ไล่กระเป๋าเงิน 2 ถึง 3 ใบบนบล็อกเอ็กซ์พลอเรอร์หรือใน Wallet Scope ย้อนไปจนถึงเงินก้อนแรก

ผ่านทุกข้อแล้วความเสี่ยงลดลง แต่ไม่ได้สร้างความต้องการซื้อ และไม่ได้เปิดเผยเจตนาของทีม โทเคนที่โครงสร้างสะอาดก็ยังไปถึงศูนย์ได้ บทความนี้ไม่ใช่คำแนะนำการลงทุน

คำถามที่พบบ่อยเรื่อง rug pull แบบแนบเนียน

โทเคน Solana ที่เพิกถอนสิทธิ์ mint และ freeze แล้วยังโดน rug ได้ไหม

ได้ อุปทานที่ซอยไว้หลายกระเป๋ายังขายเข้าพูลได้ LP อาจไม่ได้ถูกเผาทั้งหมด และผู้รับมอบอำนาจถาวร การหยุดชั่วคราว กับค่าธรรมเนียมการโอนของ Token-2022 ก็ทำงานแยกจากสองสิทธิ์นั้น

จะจับ rug pull แบบแนบเนียนที่ผ่านการตรวจพื้นฐานได้อย่างไร

ดูค่า “คุม 50%” กับสัดส่วนกระเป๋าเงินใหม่ก่อน แล้วดูกระเป๋าเงินที่ไม่มี SOL หรือ USDC เส้นเชื่อมบนแผนที่ และผู้ซื้อนาทีแรกประกอบกัน อย่าตัดสินจากสัญญาณเดียว ให้ดูว่าหลายสัญญาณซ้อนกันอยู่ที่กระเป๋าเงินกลุ่มเดียวกันหรือไม่

ทำไมต้องตัดพูลและกระเป๋าเงินเอ็กซ์เชนจ์ออกจากการกระจุกตัวของผู้ถือ

เพราะทั้งสองถือเยอะตามหน้าที่ ถ้านับรวม ตัวเลขของสองกลุ่มนี้จะบังกระเป๋าเงินของทีมไว้ สแนปช็อตระบุพูลจากโปรแกรมเจ้าของบัญชี และระบุเอ็กซ์เชนจ์จากรายชื่อสั้นๆ กระเป๋าเงินใหญ่ที่ไม่มีป้ายจึงต้องเปิดดูบนบล็อกเอ็กซ์พลอเรอร์เอง

โทเคนแบบ Token-2022 เป็นธงแดงในตัวเองหรือไม่

ไม่ใช่ เหรียญ Pump.fun ก็เป็น Token-2022 และเหรียญที่เราเปิดอ่านดูมีแค่ส่วนขยายเมทาดาทา ให้ตัดสินจากรายการส่วนขยาย ไม่ใช่จากการเป็น Token-2022 ถ้าเห็นผู้รับมอบอำนาจถาวร การหยุดชั่วคราว หรือค่าธรรมเนียมการโอน ค่อยให้น้ำหนักกับความเสี่ยงนั้น

การตรวจบนเชนบอกอะไรไม่ได้บ้าง

เจตนาของทีม ข้อตกลงลับนอกเชน เส้นทางเงินที่วนผ่านหลายทอดหรือยืดเวลาไปหลายสัปดาห์ ผู้ซื้อรุ่นแรกที่ขายออกไปหมดแล้ว และคำถามว่าโทเคนมีความต้องการจริงหรือไม่ ทั้งหมดนี้ข้อมูลบนเชนตอบไม่ได้