Solana'da Bilmen Gereken 30 Temel Terim (Sözlük)

Solana'ya yeni geldiysen, ekosistemin terminolojisi başta yabancı gelir. Mint, ATA, lamport, slot, epoch, validator, rent... Bu sayfa bilmen gereken 30 Solana temel terimini tek yerde topluyor; her terim için açıklama, ilgili J Tools aracı (varsa) ve nerede karşına çıkacağı belirtildi. Solana token oluşturmaktan bot çalıştırmaya, cüzdan yönetmekten yatırım yapmaya kadar her aşamada bu kavramlar devreye giriyor.

Otuz Solana temel terimini birden ezberlemene gerek yok. İlk gün karşına çıkacak olanlar şunlar:

• Hesap tarafı: mint account, token account, ATA. Token'ın kendisi ile senin bakiyeni tutan hesap ayrı şeyler.
• Yetki tarafı: mint authority, freeze authority, update authority. Alıcının ilk baktığı üç alan.
• Maliyet tarafı: lamport, rent, compute unit, priority fee. Neye ne kadar ödediğini bunlar belirler.
• Zaman tarafı: slot, epoch, validator. Ağın saatini bunlar tutar.
• Piyasa tarafı: bonding curve, AMM, LP, Jito bundle. Token'ın nasıl alınıp satıldığını bunlar anlatır.

Terimlerin resmi tanımları için Solana'nın hesap modeli dokümantasyonu birincil kaynak; bu sayfa onu Türkçe ve kısa haliyle özetliyor.

1. SPL Token

Solana'nın token standardı. Ethereum'daki ERC-20'nin Solana karşılığı, ama kendi akıllı kontratını yazmana gerek yok. Tüm token'lar aynı SPL Token programını kullanır. Yeni token oluşturmak için Solana token oluşturucu aracı tek formdan tüm parametreleri alır.

2. Mint Account

Bir token'ın "doğum hesabı". Supply miktarını, decimals'ı, mint authority'yi ve freeze authority'yi bu hesap tutar. Token'ın benzersiz adresi mint adresi olarak bilinir.

3. Mint Authority

Yeni token mintleyebilen tek hesap. Açık olduğu sürece sahip istediği zaman yeni token basıp arzı sulandırabilir. Holder güveni için kalıcı olarak kaldırılır; bunu Solana mint authority kaldırma aracı tek formdan yapar. İşlem geri dönüşsüz.

4. Freeze Authority

Token holder hesaplarını dondurabilen yetki. Açıksa token sahibi, senin token hesabını istediği an dondurabilir. Solana freeze authority kaldırma aracı bu yetkiyi kalıcı olarak kapatır.

5. Update Authority

Metadata'yı (ad, sembol, görsel, URI) değiştirebilen yetki. Açıksa token'ın adı ve görseli bambaşka bir şeye çevrilebilir. Update authority kaldırma aracı ile kilitlersin.

6. Token Account

Bir cüzdanın belirli bir token'dan ne kadar tuttuğunu kaydeden hesap. Her cüzdan + token çifti için ayrı hesap açılır.

7. ATA (Associated Token Account)

Cüzdan adresi ve mint adresinden deterministik olarak türetilen standart token account. Solana ekosistemindeki token transferlerinin %99'u ATA üzerinden gider. ATA ilk transferde otomatik açılır ve açılışı yaklaşık 0,00149 SOL rent gerektirir.

8. Lamport

SOL'un en küçük birimi. 1 SOL = 1.000.000.000 lamport. Tüm ücretler arka planda lamport cinsinden hesaplanır; arayüz bunları SOL'a çevirir.

9. SOL

Solana ağının native token'ı. Ağ ücretlerini ödemek, rent depozitosu yatırmak, stake etmek ve Token-2022 transfer fee gibi extension'larda SOL kullanılır.

10. Slot

Solana'nın en küçük zaman birimi (yaklaşık 400ms). Her slot için bir leader validator var, bu leader o slot'taki transaction'ları onaylar.

11. Epoch

432.000 slot'tan oluşan tam bir döngü (~2-3 gün). Her epoch sonunda stake ödülleri dağıtılır, validator skorları yeniden hesaplanır.

12. Validator

Solana ağını çalıştıran sunucular. Validator olmak için 12.000+ SOL stake ve yalnızca bu işe ayrılmış güçlü bir donanım gerekir. Ödüller her epoch'ta dağıtılır.

13. Leader

Belirli bir slot'ta tx'leri onaylama yetkisine sahip validator. Leader schedule epoch başında belirlenir; her epoch'ta validator'ın stake oranına göre slot atanır.

14. Stake

SOL'unu bir validator'a delege ederek ağ güvenliğini desteklemek ve karşılığında ödül kazanmak. Solana'da stake getirisi %6-8 APY civarındadır.

15. Delegation

Stake'ini bir validator'a yönlendirme süreci. Delege edilen stake bir epoch sonra aktif olur ve ödül kazanmaya başlar.

16. Rent

Bir hesabı on-chain'de tutmak için kilitlenen SOL miktarı. Hesap kapatıldığında rent geri verilir. SPL token hesabı kapatma aracı kullanılmayan ATA'ları kapatıp kilitli rent'i cüzdanına geri döndürür.

17. Compute Unit (CU)

Bir işlemin harcayabileceği hesaplama bütçesi. Varsayılan değer 200 bin, üst sınır 1,4 milyon CU. Karmaşık işlemler için CU artırma talimatı şart.

18. Priority Fee

Ağ yoğunken işleminin daha hızlı işlenmesi için ödediğin ek ücret. CU başına lamport üzerinden hesaplanır.

19. Versioned Transaction (v0)

Solana'nın yeni nesil transaction formatı. Address Lookup Table'ları desteklediği için tek işlemde yüzlerce hesaba referans verebilir. Güncel SDK'lar varsayılan olarak v0 kullanıyor.

20. Address Lookup Table (ALT)

Sık kullanılan hesap adreslerini sıkıştıran bir tablo. v0 transaction'larında ALT kullanmak transaction boyutunu küçültür, daha fazla işlem sığar.

21. PDA (Program Derived Address)

Bir Solana programının deterministik olarak türettiği özel adres. Private key'i yok, sadece program imzalayabilir. Cross-program invocation'larda kullanılır.

22. Anchor

Solana programları yazmak için en yaygın framework. IDL (interface description) üretir, client-side TypeScript ile çağrılabilir.

23. Solana Program

Solana üzerinde çalışan akıllı kontrat. Kendi içinde durum (state) tutmaz; veriyi PDA hesaplarına yazar. Çoğu program Anchor ile yazılır.

24. Bonding Curve

Pump.fun gibi launchpad'lerin token fiyatını supply'a göre matematik formülle ayarlama mekanizması. Alış fiyatı supply arttıkça yükselir. Bonding curve ile launch için Pump.fun token oluşturma aracı hazır.

25. AMM (Automated Market Maker)

Order book yerine likidite havuzuyla çalışan DEX modeli. Raydium, Meteora, Orca AMM'dir. Fiyat formülle (x*y=k veya benzeri) belirlenir.

26. LP (Liquidity Provider)

Bir AMM havuzuna iki token'dan oranlı yatırım yapan kişi. Karşılığında LP token alır ve swap ücretlerinden pay kazanır. Havuzu kendin açmak istersen Create LP aracı Raydium, PumpSwap, Meteora ya da Orca'da tek formdan bir havuz kurar.

27. Pump.fun

En yaygın Solana memecoin launchpad'i. Token'lar bonding curve üzerinde başlar; eğride yaklaşık 85 SOL birikince graduate olup Pump.fun'ın kendi borsası PumpSwap'e geçer. Bonding curve mekaniği için Solana token rehberleri kategorisinde ayrıntılı yazılar var.

28. Jito Bundle

Birden fazla transaction'ı atomik olarak çalıştıran bir Jito özelliği. Sandwich saldırılarına karşı korunmak ya da birkaç adımı tek seferde yapmak için kullanılır. Bundle'lar özel bir mempool üzerinden Jito-Solana çalıştıran validator'lara gider.

29. Solscan / Solana Explorer

Solana on-chain veri tarayıcıları. Tx detaylarına bakmak, token holder listesini almak, mint authority'yi kontrol etmek için Solscan blok gezgini standart araç.

30. Helius / RPC Sağlayıcı

Solana ağına bağlanmak için RPC uç noktası sağlayan şirket. Helius, QuickNode, Triton en yaygınları. Herkese açık RPC'lerde istek sınırı (rate limit) vardır; yoğun iş yükü için ücretli plan gerekir.

Solana temel terimleri hakkında sık sorulan sorular

Mint account ile token account arasındaki fark ne?

Mint account token'ın kendisidir: toplam arzı, ondalık sayısını ve yetkileri tutar. Token account ise belirli bir cüzdanın o token'dan ne kadar tuttuğunu kaydeder. Bir token'ın tek bir mint account'u vardır, ama onu tutan her cüzdan için ayrı bir token account açılır.

Rent bir ücret mi?

Hayır, depozito. Solana bir hesabı açık tutabilmek için içinde belli bir miktar SOL bulunmasını ister. Hesabı kapattığında bu SOL cüzdanına geri döner. Asıl ücret, işlem başına ödediğin çok küçük ağ ücretidir.

Slot ile epoch aynı şey mi?

Değil. Slot, bir validator'ın blok üretmek için aldığı kısa zaman dilimi. Epoch ise 432.000 slottan oluşan daha büyük bir döngüdür; stake ödülleri epoch sonunda hesaplanır. Slot saniyenin altında, epoch ise günler mertebesinde sürer.

Lamport neden var, doğrudan SOL kullanılsa olmaz mı?

Zincir tam sayılarla çalışır, ondalıklı sayılarla değil. Lamport SOL'un en küçük birimi ve bir SOL bir milyar lamport eder. Zincirin ücretleri, rent'i ve bakiyeleri lamport cinsinden tutmasının sebebi bu.

Compute unit ile priority fee arasındaki ilişki ne?

Compute unit işlemin ne kadar iş yaptığını ölçer. Priority fee ise o iş için birim başına ne kadar ödemeye razı olduğunu söyler. Ağ sıkışıkken ikisinin çarpımı işlemin sıraya nerede gireceğini belirler.

Bu terimleri öğrenmeden token çıkarabilir miyim?

Teknik olarak evet, araçlar bunları senin yerine hallediyor. Ama mint authority'nin ne olduğunu bilmeden onu kapatıp kapatmamaya karar veremezsin; alıcının ilk bakacağı alan tam olarak orası.

---

Sık aranan 6 terim daha

İlk 30 terim daha çok ağın işleyişini anlatıyor. Token alıp satarken günlük olarak karşına çıkan ama listede olmayan birkaç kavram daha var. Bunları bilmek seni çoğu tuzaktan korur.

31. Slippage (Kayma)

Bir swap emrini verdiğin an ile zincirde onaylandığı an arasında fiyatın değişmesi. Düşük likiditeli token'larda fiyat, işlemin zincire yazılmasını beklerken oynar ve emrin beklediğinden farklı bir fiyattan dolar. Slippage tolerance ayarı, kabul ettiğin maksimum sapmayı belirler: çok düşük tutarsan işlem geri döner, çok yüksek tutarsan kötü fiyata razı olursun. Swap aracı her işlem için bu toleransı ayrı ayarlamana izin verir. Doğru değeri seçmek için Solana slippage ayarı rehberine bak.

32. MEV ve Sandwich Saldırısı

MEV (Maximal Extractable Value), bot'ların işlem sıralamasını kendi lehine değiştirerek kâr çıkarması. En bilineni sandwich saldırısı: bot senin alış emrini görür, hemen öncesine kendi alışını sokar, fiyatı yukarı iter, sen pahalıya alırsın, bot arkandan satıp farkı cebe atar. Korunmanın bir yolu işlemi Bundled Trade ile Jito bundle olarak atmaktır; bundle atomik çalıştığı için araya emir sokulamaz. Detaylar MEV ve sandwich korunma yazısında.

33. Wrapped SOL (wSOL)

Native SOL'un SPL token biçimine sarılmış hali. Çoğu DEX ve havuz, SOL'u diğer token'larla aynı arayüzden işleyebilmek için wSOL ister. SOL'u wSOL'e sararsın, swap'ı yaparsın, sonra geri açarsın. WSOL Wrapper aracı wrap ve unwrap işlemini tek formda yapar. Mantığı için wSOL nedir, wrap ve unwrap rehberine göz at.

34. Airdrop

Bir token'ın çok sayıda cüzdana ücretsiz dağıtılması. Proje topluluk büyütmek, holder sayısı artırmak ya da erken kullanıcıları ödüllendirmek için yapar. Zincir tarafında airdrop yüzlerce ayrı transfer demektir; bunları elle yapmak hem yavaş hem hataya açıktır.

35. Snapshot

Belirli bir andaki holder listesinin dökümü: hangi cüzdan ne kadar token tutuyor, kayıt altına alınır. Airdrop hak edenleri belirlemek, dağılımı ölçmek ya da bir token'ın ne kadar merkezi olduğunu görmek için kullanılır. İlk birkaç cüzdanın arzın büyük kısmını tutması kırmızı bayraktır. Snapshot almak için holder snapshot aracını kullanabilirsin.

36. Rug Pull

Proje sahibinin likiditeyi çekerek ya da elindeki büyük arzı satarak token'ı çökertmesi. Genelde mint authority'si hâlâ açık, likiditesi kilitsiz ya da arzı tek elde toplanmış token'larda olur. Bir token'ı almadan önce bu sinyalleri okumayı öğrenmek en iyi savunmadır; rug pull nasıl anlaşılır yazısı tek tek neye bakacağını anlatır.

Bir token güvenli mi diye merak ediyorsan önce mint ve freeze authority'nin kapalı olup olmadığına, sonra ilk cüzdanların supply payına bak. İkisi de temizse risk ciddi şekilde düşer.

Terimleri gerçek kullanım alanlarına taşı

Tanımlardan sonra Solana hakkında en çok sorulan 15 soruyu incele, metriklerin bir token'ın yatırımcılara görünürlüğünü nasıl etkilediğini 2026 Pump.fun token analiziyle gör ve adres üretimini Solana vanity cüzdan ve mint rehberiyle öğren.

Sonraki adımlar

Bu 30 terim Solana ekosisteminin temelini oluşturuyor. Token oluşturmaya başlamak istiyorsan Solana token oluşturucu ile başla. Cüzdan oluşturmak için Solana cüzdan oluşturucu aracı var. Daha fazla rehber için Solana etiket sayfası, tüm araçlar için J Tools araç kataloğu yeterli.