Market Cap Nedir, Nasıl Hesaplanır? Başlangıç Rehberi

Bir tokenın gerçek büyüklüğünü anlamak için tek başına fiyatına bakmak yetersizdir. 1 sente satılan bir coin, 50 dolarlık başka bir coinden çok daha büyük bir projeyi temsil edebilir. Bu yazıda neden böyle olduğunu, hesabın ne kadar basit olduğunu ve kendi başına nasıl yapacağını anlatırım.

Market cap nedir?

Market cap (piyasa değeri), bir projenin dolaşımdaki tüm coinlerinin toplam dolar karşılığıdır. Borsadaki bir şirketin halka açık değerine benzer. Bir şirketin 1 milyon hissesi varsa ve hisse 20 dolardan işlem görüyorsa, şirketin değeri 20 milyon dolardır. Kripto da aynı mantıkla çalışır.

Formül bir Post-it'e sığacak kadar kısa: güncel fiyatı, dolaşımdaki coin sayısıyla çarparsın. Sonuç, o projenin bugünkü piyasa değeridir.

Dolaşımdaki arz, şu an piyasada alınıp satılan coin sayısıdır. Bunu güncel fiyatla çarpınca projenin toplam değerini bulursun.

İki token üzerinden örnek

İki coin, iki farklı hikaye:

Token A bir sente satılıyor, ucuz görünür. Ama proje, Token B'nin iki katı büyüklüğündedir. Piyasa zaten o 1 milyar coini fiyatlamıştır. Token B'nin yüksek görünen fiyatı, çok daha küçük bir projeyi gizler.

Neden sadece fiyata bakmak yanıltıcı

Düşük birim fiyatı, coinin ucuz olduğu anlamına gelmez. Çoğu zaman dolaşımdaki arzın çok büyük olduğunu gösterir.

Yeni başlayanların klasik sorusu şudur: "Bu coin 1 dolar olabilir mi?" Cevap çoğu zaman matematikte saklıdır. 0,001 dolardan işlem gören ve 100 milyar arzı olan bir coinin 1 dolara çıkması, piyasa değerini 100 milyar dolara taşır. Bu rakam dünyanın en büyük teknoloji şirketlerinden büyüktür. Mümkün mü? Belki. Ama tickerdaki fiyata değil, market cap'e bakman gerekir. Bitcoin, Ethereum, Solana ve USDC karşılaştırması da aynı şekilde okunur: fiyat farklıdır, asıl boyutu hep market cap söyler.

Dolaşımdaki arz ile FDV farkı

Veri sitelerinde iki ayrı rakam görürsün. Farklı sorulara cevap verirler.

FDV (tam seyreltilmiş değerleme), tüm coinler kilidi açılıp piyasaya çıksaydı projenin ne edeceğini gösterir. Çoğu proje takım, yatırımcı veya gelecek ödüller için coinlerin bir kısmını kilitli tutar. Bu coinler henüz dolaşımda olmaz. Örnek olarak 0,10 dolardan işlem gören ve 1 milyar coini dolaşımda olan bir tokenın market cap'i 100 milyon dolardır; aynı projenin toplam arzı 10 milyar olsaydı FDV'si 1 milyar dolar çıkar. Market cap ile FDV arasındaki uçurum büyükse, ileride coin açılışları mevcut sahiplerin payını sulandırabilir.

Nereden bakarsın, sonra ne yaparsın?

Solana üzerindeki bir tokenın market cap'ini hızlıca görmek için CoinGecko ve DexScreener iki sayıyı da yan yana gösterir. Listelenen arzı zincir üstündeki gerçek arzla karşılaştırmadan rakama güvenme.

Sadece alıp satmıyor, kendi tokenını çıkarıyorsan ilk gün belirlediğin arz market cap'in tavanını şekillendirir. Başlangıç arzını bilinçli kurmak için adım adım token oluşturma aracı kullanabilirsin. Mevcut bir tokenın holder dağılımını net görmek istersen holder dağılımı snapshot aracı ile zincir üstünden anlık fotoğraf çekersin. Dolaşımdaki arzı kalıcı küçültmek için kalıcı token yakma aracı doğrudan zincir üzerinde yakma yapar. Likiditeyi test etmek veya küçük takaslar için tek tıkla token takas aracı da işini görür.

Tek formül, tek alışkanlık: tokenları kıyaslarken fiyata değil market cap'e bak. Sade anlatımlı diğer rehberler için tüm başlangıç rehberleri arşivi ve Solana ekosistem etiket akışı başlangıç noktan olsun.

Market cap nasıl hesaplanır? (formül)

Tek satırlık formül şu: market cap = güncel fiyat × dolaşımdaki arz. Sayıyla görmek en açık yol. Diyelim bir token 0,04 dolardan işlem görüyor ve dolaşımda 250 milyon adet var. Çarparsın: 0,04 × 250.000.000 = 10 milyon dolar. Projenin bugünkü piyasa değeri budur.

Burada en sık yapılan hata, hesaba toplam arzı koymaktır. Toplam arzla çarparsan market cap değil FDV elde edersin. Veri sitelerinin gösterdiği market cap rakamı her zaman dolaşımdaki arzı baz alır, çünkü kilitli ya da henüz basılmamış coinler şu an piyasayı etkilemez.

Solana tarafında bir tuzak var: bazı projeler arzın bir kısmını yakmış ya da kilitlemiştir, ama veri sitesi eski rakamı çekiyor olabilir. Zincir üstündeki gerçek arzı doğrulamak için token holder dağılımını gör ve listelenen arzla karşılaştır.

FDV nedir?

FDV (fully diluted valuation, tam seyreltilmiş değerleme), fiyat × toplam arz ile bulunur. Yani bugün kilitli olan coinler dahil, tüm arz dolaşıma girseydi projenin değeri ne olurdu sorusuna cevap verir. Market cap "şu an" der, FDV "her şey açıldığında" der.

Neden önemli? Çünkü iki token aynı market cap'e sahip olabilir ama FDV'leri tamamen farklı çıkabilir. Diyelim A tokenının arzının %90'ı dolaşımda, B tokenının ise sadece %10'u dolaşımda. B'nin önünde sıraya girmiş büyük bir arz var demektir. Bu coinler ileride açıldıkça, alıcı baskısı aynı kalsa bile fiyat üstünde aşağı yönlü bir basınç oluşur. Market cap ile FDV arasındaki makas ne kadar genişse, gelecekteki seyrelme riski o kadar yüksektir.

Dolaşımdaki arz nedir?

Dolaşımdaki arz, şu anda serbestçe alınıp satılabilen coin sayısıdır. Toplam arzdan farkı, kilitli ya da henüz basılmamış coinleri içermemesidir. Takım payları, yatırımcı vesting takvimleri ve gelecek ödül havuzları çoğunlukla dolaşımın dışında tutulur.

Solana'da bir tokenın arzı sabit değildir. Mint yetkisi açıksa proje sahibi yeni coin basıp arzı artırabilir; bu, sahip olduğun payı sulandırır. Tersine, yakma işlemiyle arz kalıcı küçültülebilir. İşte bu yüzden bir tokenı incelerken sadece bugünkü rakama değil, mint yetkisinin kapalı olup olmadığına da bakman gerekir. Mint yetkisi kapalıysa arz tavanı kilitlenmiştir ve gelecekte sürpriz basım olmaz.

Likidite de tabloyu etkiler. Bir tokenın fiyatı, havuzdaki SOL ve token miktarına göre oluşur; ince likiditeli bir havuzda küçük bir alım fiyatı sertçe yukarı iter, bu da market cap'i kısa süreliğine şişmiş gösterebilir. Kendi tokenın için fiyatın nasıl kurulacağını test etmek istersen bir likidite havuzu oluşturup başlangıç oranını kendin belirleyebilirsin.