Token-2022 vs SPL Token: Hangi Uzantılar Nerede Çalışır

USDC, USDT, BONK, JTO, JUP ve W birer klasik SPL token. Pyth, PayPal USD ve listesi giderek uzayan tokenize gerçek dünya varlıkları ise Token-2022 üzerinde duruyor. İkisi de Solana'da yaşar, ikisi de cüzdanında "token" olarak görünür. Ama mint anında yanlışını seçersen geri dönüş yok. Bu yazı, imzalamadan önce doğru standardı seçmek için yazıldı, üstelik daha önce bu kelimeleri hiç duymamış birinin de takip edebileceği şekilde.

Aşağıda iki standardın gündelik dille farkı, sadece Token-2022'nin getirdiği ekstralar, sahada hala takıldığı yerler ve hangi proje tipinin hangi standarda gittiğini gösteren bir tablo var. İkinci bir yazı okumadan karar verebilecek kadar somut tutuldu.

Klasik SPL token nedir

SPL Token, Solana'nın ilk gününden beri çalışan orijinal Solana token standardı. Onu dondurma dükkanındaki vanilya gibi düşün: her cüzdan, her borsa, her grafik sitesi, her takas aracı bu lezzeti tanır. Yıllar boyu Solana'daki herkes "token" derken bu standardı kastetti, dolayısıyla altyapının tamamı buna göre yazıldı.

Klasik SPL'in temel mantığı çok sade. Bir token üretirsin, kaç tane basılacağına karar verirsin, dilersen ileride yeni token basma yetkisini kendinden alırsın, dilersen kullanıcı bakiyelerini dondurma yetkisini iptal edersin. Token, basıldığı andan itibaren "transfer et, sahibini değiştir" işini yapar; başka bir akıllılık beklemez.

Memecoin yapıyorsan, topluluk için bir hatıra tokeni çıkarıyorsan, governance oylaması için klasik bir oy tokeni dağıtıyorsan ya da Raydium ve Jupiter'a hiç sürtünmesiz girmek istiyorsan klasik SPL güvenli varsayılan. j.tools'taki SPL token oluşturma aracı özel ondalık sayı, toplam arz, logo ve yetki iptal seçenekleriyle tek formdan mint eder.

Token-2022 ne işe yarar

Token-2022, klasik standardın yanına gelen ikinci bir token standardı. Yine token, yine Solana, yine aynı cüzdan deneyimi, fakat bu sefer mint sırasında "ekstra özellikler" açabiliyorsun. Vanilya yerine içine kek parçası, karamel sosu, fındık ezmesi koyabildiğin sürüm gibi. Her ekstrayı tek tek seçersin; hepsi birlikte çalışacak şekilde tasarlanmıştır.

j.tools'un Token-2022 oluşturma aracı şu an en sık kullanılan ekstraları doğrudan sunar, gündelik dille:

• Transfer ücreti. Her transfer'de tokenin kendi içinden otomatik kesilen bir komisyon, kuruş hassasiyetinde ayarlanabilir ve bir tavanı vardır. Para önceden belirlenmiş bir cüzdanda birikir ve ileride toplanır. Bu, "akıllı kontrat komisyonu topluyor güven bana" değil, tokenin tanımının parçası olduğu için kaçılamaz bir kesintidir.
• Faiz getirisi. Cüzdanlarda gösterilen bakiye, belirlediğin orana göre kendi kendine artıyormuş gibi görünür. Faiz getirili stablecoin denemeleri için biçilmiş kaftan.
• Varsayılan donmuş hesap. Yeni açılan token hesapları başlangıçta donmuş gelir. Kullanıcı önce bir onaydan geçmediği sürece tokenini hareket ettiremez. KYC zorunlu dağıtım, izinli airdrop ve kurumsal müşteri akışları buna yaslanır.
• Notlu transfer zorunluluğu. Her gelen transfer'in yanında bir açıklama (fatura numarası, müşteri kimliği, açıklama metni) gelmek zorundadır. Bankacılık tarafıyla konuşan stablecoin ihraççıları için pratik.
• Mint'i kapatma yetkisi. Toplam arz sıfıra düşerse mint'in kendisi kapatılabilir ve kilitlenmiş minik tutar geri alınır. Klasik standartta boşalmış mint sonsuza kadar durur; bu daha temiz bir bitiş.
• Transferi yasak token. Sahibinin kimseye gönderemediği token. Cüzdana yapışır kalır. Rozet, üyelik kartı, kimlik veya etkinlik katılım belgesi gibi şeyler için doğru araç.
• Kalıcı vekil. Belirlenen bir cüzdana, her token sahibinin bakiyesini sonsuza dek hareket ettirme yetkisi verir. Çok güçlü ve aynı oranda tehlikeli; sadece düzenleyici sebebiyle parayı geri çağırması gereken kurumsal ihraççılar için uygun.
• Transfer kancası. Her transfer'de senin yazdığın özel bir program ek bir adım çalıştırır (örneğin "şu cüzdana hiç gönderme", "her transferin yüzde birini şuraya yolla"). En güçlü ekstra aynı zamanda entegrasyonu en zor olan; çünkü her DEX ya da takas aracı seninkini önce güvenli listesine eklemek zorunda.
• Gömülü metadata. Token'ın ismi, sembolü ve logosu ayrı bir hesapta değil, mint'in kendi içinde durur. Bir adım az okuma, bir hesap az yönetim.

Ekstra seti mint oluştururken kilitlenir. Bir hafta sonra "şu transfer ücretini ekleyeyim" diyemezsin. Klasik SPL'deki yetki iptaliyle aynı mantık: karar sıfırıncı dakikada verilir, geri dönüşü yoktur.

Uyumluluk gerçeği

Token-2022 kağıt üstünde temiz bir yükseltme. Sahada ise pürüzleri var ve commit etmeden önce bunları bilmek gerekir.

Raydium'un standart havuzları Token-2022'yi kabul etmiyor. Raydium'un ilk havuz altyapısı klasik standarda göre yazıldı ve yeni token şekli için baştan ele alınmadı. Yeni nesil havuzları kısmi destek getirdi ama özellikle transfer ücretli tokenler, takas matematiğinin "girdi neyse çıktı da o" varsayan bölümlerinde reddediliyor. Token-2022 üzerine launch planı kurmadan önce gerçek havuzu açmayı dene.

Jupiter ekstraların çoğunu yutar, hepsini değil. Jupiter Token-2022 desteğine ciddi yatırım yaptı. Gömülü metadata ya da faiz getirisi olan temiz bir Token-2022 mint sorunsuz rotalanır. Ama transfer kancası takılı bir mint farklı: Jupiter'ın senin kancanı güvenli listesine eklemesi gerekir, eklemediği sürece tokenin arama sonuçlarından sessizce düşer.

Cüzdanlar bakiyeyi gösterir ama ekstra arayüzü değişir. Phantom, Backpack ve Solflare Token-2022 bakiyelerini okuyup gösterir. Ayrıştıkları yer ekstraları kullanıcıya nasıl anlattıkları. Gönderim anında düşülen transfer ücreti, gösterilen miktara işlenen faiz, varsayılan donmuş hesap durumu, zorunlu nottan kaynaklı reddedilen transferler; her cüzdan bazılarını gösterir, bazılarını gizler, bazılarında uyarı çıkarır. Kullanıcıların ilk seferde "ben 100 yazdım, karşı tarafa 99 gitti" diyerek paniklemeye hazır olması gerekir.

Takas siteleri ve explorer'lar arasında fark var. Solscan ve Solana FM, Token-2022 metadata ve bakiyelerini doğru okur. Eski üçüncü taraf takas siteleri arz rakamını yanlış raporlayabilir çünkü ayrıştırıcılarını güncellememişlerdir. NFT marketi başka konu ama transferi yasak bir token basacaksan hiçbir market arayüzünün bunu kaldırmasını bekleme; satış akışı satış mantığına ulaşmadan kırılır.

Token-2022 launch'ına commit etmeden önce devnet'te tek tokenlik bir mint çıkar, test havuzuna koy, Jupiter'dan bir teklif al ve gerçekten kullanacağın aracı bizzat dene. "Token-2022 destekleniyor" doğrudur; "senin açtığın ekstra kombinasyonu destekleniyor" cümlesi o kadar kesin değildir ve launch'ları kıran kısım da burası.

Hangi uzantı Raydium, Jupiter ve cüzdanlarda çalışır

Yukarıdaki bölüm sorunun nerede çıktığını anlattı. Bu tablo aynı şeyi uzantı uzantı gösterir: hangi Token-2022 özelliği hangi platformda sorunsuz geçer, hangisi koşullu, hangisi doğrudan kırılır. Önce bir gerçeği not edelim. Raydium'un klasik AMM havuzları Token-2022'yi hiç kabul etmez, o yüzden aşağıdaki Raydium sütunu yeni CPMM havuzlarını baz alır.

Uzantı	Raydium (CPMM havuz)	Jupiter (swap rotası)	Cüzdanlar (Phantom, Solflare, Backpack)	CEX listeleme
Transfer ücreti	Kısmi	Çalışır (kesinti görünür)	Çalışır	Nadir
Transfer kancası	Kırılır	Whitelist gerekir	Kısmi	Hayır
Faiz getirisi	Çalışır	Çalışır	Çalışır	Kısmi
Varsayılan donmuş hesap	Kısmi	Kısmi	Çalışır (onay ister)	Zor
Transferi yasak (soulbound)	Hayır	Hayır	Çalışır (cüzdanda durur)	Hayır
Kalıcı vekil	Çalışır (riskli)	Çalışır (uyarı çıkabilir)	Çalışır	Zor
Notlu transfer zorunluluğu	Kırılır	Kırılır	Kısmi	Zor
Gömülü metadata	Çalışır	Çalışır	Çalışır	Çalışır
Mint kapatma yetkisi	Etkisiz	Etkisiz	Etkisiz	Etkisiz

Tabloyu okuma kılavuzu kısa. Çalışır, özelliği açıp o platformda beklendiği gibi kullanabilirsin demek. Kısmi, çoğu durumda geçer ama havuz tipine, cüzdan sürümüne veya token miktarına göre takılabilir. Whitelist gerekir, platform senin programını güvenli listesine ekleyene kadar token görünmez. Kırılır, o kombinasyon bugün pratikte çalışmaz. Etkisiz, uzantı transfer ve takas mantığına dokunmaz, ticaret tarafında sorun çıkarmaz.

Pratik sonuç net. Geniş DEX ve borsa erişimi istiyorsan gömülü metadata ile faiz getirisi en güvenli iki uzantı. Transfer kancası ve notlu transfer en dar erişime sahip ikili; ikisini birden açtığın bir mint çoğu likidite havuzunun ve arama sonucunun dışında kalır. Transfer ücreti ortada durur: Jupiter üzerinden takas edilir ama borsa listelemesi ve bazı Raydium havuzları zorlar. Token-2022 oluşturma aracında hangi uzantıyı açtığını gördükçe bu tabloya geri dön.

Uzantıları tek tek düşün, paket olarak değil. Temiz bir metadata mint'i her yerde gezerken, aynı mint'e transfer kancası eklemek onu bir anda dar bir listeye hapsedebilir. En az uyumluluk sürprizi için projenin gerçekten ihtiyaç duyduğu uzantıyı aç, gerisini kapalı bırak.

Karar tablosu

Proje tipi	Önerilen standart	Neden
Memecoin veya topluluk tokeni	Klasik SPL	Maksimum DEX ve cüzdan kapsamı, sıfır uyumluluk sürprizi, en düşük mint maliyeti.
Her transferden gelir alan token	Token-2022 (transfer ücreti)	Komisyon tokenin kendi içinde zorunlu, ayrı bir kontrat gerekmez. Launch öncesi DEX desteğini doğrula.
Banka uyumlu stablecoin	Token-2022 (notlu transfer + kalıcı vekil)	Açıklama satırı zincire yazılır, düzenleyici gerekçeyle geri çağırma yetkisi vardır.
Faiz getirili token	Token-2022 (faiz getirisi)	Getiri cüzdanda görünür, ayrı bir hesaplama servisi gerekmez.
Soulbound rozet veya kimlik	Token-2022 (transferi yasak)	Transfer engeli standardın parçası, kullanıcı yanlışlıkla geri alamaz.
Tokenize gerçek dünya varlığı	Token-2022 (varsayılan donmuş + kalıcı vekil)	Sahiplerin tek tek onaydan geçmesi gerekir, ihraççı kurtarma yolunu elinde tutar.

Kural çok basit: "Token tutsun, gönderilsin, gerektiğinde yetkim iptal olsun" dışında bir şey istemiyorsan klasik SPL, başka bir şey istiyorsan Token-2022.

İki uçtan somut örnek

Diyelim ki topluluk projesi için bir hatıra tokeni çıkarmak istiyorsun ve önceliğin Binance, Bybit, Gate gibi büyük borsalara hızlı listelenmek. Klasik SPL doğru cevap: vanilya lezzet, herkes anlar, hiçbir ekstra entegrasyon yok, listing ekibi tokeni iki dakikada onaylar. SPL token oluşturma aracı bu akışın tamamını tek formda toplar.

Diyelim ki bunun yerine bir DAO için "her transfer'in yüzde biri otomatik olarak hazineye gitsin" istiyorsun. Bu, akıllı kontrat yazmadan klasik SPL ile imkansız. Token-2022'nin transfer ücreti ekstrası tam olarak bunu yapar: yüzde 1 ayarlarsın, hiçbir kullanıcı es geçemez, hazine cüzdanı kendiliğinden dolar. Token-2022 oluşturma aracı sana ekstra listesinden seçim yaptırır, mint'i tek transaction'da kurar.

Yetki iptal araçları her iki standartta da çalışır. Metadata kilitleme aracı ile token bilgilerini sabitleyebilir, metadata güncelleme aracı ile kilitlenmemiş tokenlerin logosunu değiştirebilirsin. Bir kampanya sonu tokenleri imha etmek istersen token yakma aracı, dağıtım anı bakiyelerini sabitlemek istersen snapshot aracı her iki standardı da yutar.

Sık yapılan beş hata

• Sırf "yeni" diye Token-2022 seçmek. "Biz en yeni standardı kullanıyoruz" basın bülteni, DEX'in tokenı reddediyorsa boş cümleye dönüşür. Karar teknik uyum üstünden verilir, pazarlama üstünden değil.
• Aşırı ekstra yığmak. Her ekstra entegrasyon partnerlerine yeni bir ret gerekçesi sunar. Transfer ücreti + transfer kancası + varsayılan donmuş ekranı bir arada açılmış token, Jupiter rotasından düşer, çoğu havuza giremez, kullanıcılarını kaybeder.
• Transfer ücretini fahiş tutmak. Yüzde beşlik bir transfer ücreti ikincil piyasayı ezer. Likidite sağlayıcıları her dengeleme adımında bakiyenin eridiğini görür ve çıkar. Sahada yaşayan transfer ücretli tokenlerin neredeyse tamamı yüzde 2'nin altında kalır; en yaygın aralık yüzde 0.5 ile yüzde 1 arası.
• Topluluk tokenine kalıcı vekil koymak. Kalıcı vekil herhangi bir cüzdanın bakiyesini hareket ettirebilir. Sahipler bunu mint konfigürasyonunda görürse listing saatler içinde her Solana risk tarayıcısında işaretlenir.
• Klasik SPL yetki iptalinin de tek yönlü olduğunu unutmak. İki standart da mint konfigürasyonunda geri alınamaz kararlar verdirir. İmzadan önce her seçeneği iki kez oku.

Launch tarafında daha fazla yazı için Solana rehberleri kategorisi (LP kurulumu, snapshot airdrop, holder analizi) ve Solana etiketli yazılar sayfası tüm akışı toplar.

SPL ile Token-2022 tercihi, teknik kılıkta bir ürün kararı. Standart, tokenin ömrü boyunca neler yapıp neler yapamayacağını kilitler. Twitter thread'inde daha havalı duranı yerine projenin gerçekten ihtiyacı olanı seç, çünkü mint imzalandıktan sonra bu seçim donar.

---

Token-2022 transfer ücreti ve transfer kancası nasıl çalışır

Bu iki ekstra projeleri en çok yanıltan ikili, çünkü ikisi de "her transferde bir şey olur" sözü verir ama mekanikleri tamamen farklıdır. Karıştırıldığında launch kırılır.

Transfer ücreti tokenin kendi tanımına gömülüdür. Birisi 100 token gönderdiğinde, ayarladığın oran kadarı yolda kesilir ve alıcının token hesabında "tutulan" bir bakiye olarak bekler. Bu para otomatik olarak senin cüzdanına akmaz; biriken kesintileri belirli aralıklarla toplaman (harvest) ve ardından ücret toplama yetkisiyle kendi cüzdanına çekmen gerekir. Yani "transfer ücreti var" demek "para anında bana geliyor" demek değil, "para zincirde birikiyor, ben topluyorum" demektir. Bir de tavanı vardır: çok büyük bir transferde kesinti sonsuza kadar artmaz, belirlediğin maksimumda durur.

Transfer kancası ise para kesmez, kod çalıştırır. Her transferde senin yazıp deploy ettiğin bir program ek bir kontrol adımı koşar: "şu adrese gönderim yasak", "alıcı allowlist'te değilse reddet", "her transferi şu sözleşmeye bildir" gibi. Gücü buradan gelir, riski de buradan. Bir DEX ya da takas aracı, kancalı bir tokeni işlemden geçirmeden önce senin programını kendi güvenli listesine eklemek zorundadır. Eklemediği sürece takas, satış aşamasına ulaşmadan sessizce kırılır ve kullanıcı sadece "bu token satılamıyor" görür.

Transfer ücreti ve transfer kancasını aynı tokende birlikte açmak, hem komisyon matematiğini hem program allowlist'ini aynı anda her entegrasyona dayatır. Likidite kurmadan önce gerçek bir havuzda satışı test etmeden bu kombinasyonu canlıya almak, en sık görülen donmuş launch sebebidir.

Token-2022 cüzdan ve borsa (CEX) desteği

"Bu tokeni cüzdanımda görürüm, peki satabilir miyim, borsaya yatırabilir miyim?" sorusu launch kararını klasik SPL ile Token-2022 arasında çoğu zaman tek başına belirler. İki taraf farklı davranır.

Kendi anahtarını tuttuğun cüzdanlar (Phantom, Backpack, Solflare) Token-2022 bakiyelerini okur ve gösterir. Burada sorun "görünür mü" değil, ekstraların kullanıcıya nasıl anlatıldığıdır: gönderim anında kesilen transfer ücreti yüzünden "100 yazdım, 99 gitti" paniği ya da varsayılan donmuş hesap yüzünden hareket etmeyen bakiye.

Merkezi borsalar (CEX) tamamen ayrı bir hikaye. Bir borsanın yatırma cüzdanı senin tokenini kabul edip muhasebesini doğru tutmak zorundadır. Transfer ücretli bir token, borsanın "yatırılan miktar = hesaba geçen miktar" varsayımını bozar; çünkü borsanın soğuk cüzdanına ulaşan tutar, kullanıcının gönderdiğinden azdır. Varsayılan donmuş ya da notlu transfer zorunlu bir token ise borsanın standart yatırma akışında hiç ilerleyemez. Bu yüzden büyük borsalar Token-2022 ekstralı tokenleri ya tek tek inceleyip listeler ya da baştan reddeder, klasik SPL'i ise rutin olarak işler.

Pratik kural: hedefin hızlı CEX listelemesiyse ve tokenin özel bir ekstraya ihtiyaç duymuyorsa klasik SPL hayatı kolaylaştırır. Token-2022 ekstrası gerçekten gerekliyse, canlıya almadan önce küçük bir test mintiyle satış yolunu doğrula. Swap aracı ile satış testi yaparak tokeninin gerçekten bir DEX rotasından satılıp satılmadığını, yani likiditeye dokunup dokunmadığını mint sonrası birkaç saniyede görebilirsin.

Kısa tanım: SPL Token ve Token-2022 nedir

Hızlı bir hatırlatma, çünkü iki terim de tek cümleyle tanımlanabilir.

• SPL Token, Solana'nın ilk gününden beri çalışan orijinal token standardı. Token tutar, transfer eder, sahip değiştirir; istersen yeni basma ve dondurma yetkilerini kapatırsın. Her cüzdan, her borsa ve her DEX onu varsayılan olarak tanır.
• Token-2022, aynı işi yapan ama mint anında transfer ücreti, faiz, varsayılan donmuş hesap, transferi yasak token gibi ekstraları açmana izin veren yeni standart. Daha çok özellik, karşılığında daha dar uyumluluk.

İkisi de Solana üzerinde yaşar, ikisi de cüzdanda "token" olarak görünür. Tek gerçek fark, mint anında hangi yeteneklerin kilitlendiğidir, ve o karar geri alınmaz.

Uyumluluk hakkında sık sorulan sorular

Transfer kancalı tokenim neden Jupiter'da çıkmıyor? Jupiter, her transfer kancası programını önce güvenli listesine almak zorunda. Program listeye girene kadar token rotalardan sessizce düşer, arama sonucunda görünmez. Kancasız bir mint bu duvara toslamaz.

Raydium'da Token-2022 havuzu açabilir miyim? Klasik AMM havuzlarında hayır. Yeni CPMM havuzlarında bazı uzantılarla evet, ama transfer ücretli ve notlu transferli tokenler swap matematiğine takılıp reddedilebilir. Launch planını kurmadan önce gerçek havuzu bir kez açıp dene.

Phantom Token-2022 bakiyesini gösterir mi? Evet. Phantom, Solflare ve Backpack bakiyeyi okuyup normal token gibi listeler. Fark, uzantıyı kullanıcıya nasıl anlattıklarında. Transfer ücreti gönderim anında düştüğü için kullanıcı 100 yollayıp karşı tarafa 99 gidince şaşırabilir, bu yüzden topluluğu önceden uyar.

Token-2022 tokenimi borsaya listeletebilir miyim? Gömülü metadata veya faiz getirisi gibi sade uzantılar sorun çıkarmaz. Transfer ücreti, kalıcı vekil ve transfer kancası çoğu borsanın muhasebe ve saklama akışını bozduğu için nadiren kabul edilir. Merkezi borsa hedefliyorsan uzantıları minimumda tut.

Klasik SPL'den Token-2022'ye sonradan geçebilir miyim? Hayır. Standart, mint anında sabitlenir ve token'ın program kimliği değişmez. Yanlış standarttan başladıysan yeni bir mint çıkarıp sahiplere migrasyon yaparsın. Token oluşturma rehberi ilk mint'i doğru kurmayı anlatır.