Token-2022 vs SPL Token: Hangi Uzantılar Nerede Çalışır

USDC, USDT, BONK, JTO, JUP ve W birer klasik SPL token. Pyth, PayPal USD ve listesi giderek uzayan tokenize gerçek dünya varlıkları ise Token-2022 üzerinde duruyor. İkisi de Solana'da çalışır, ikisi de cüzdanında "token" olarak görünür. Ama mint anında yanlışını seçersen geri dönüş yok. Bu yazı imzadan önce doğru standardı seçmen için var ve hiç token standardı belgesi okumamış biri düşünülerek yazıldı.

Aşağıda Token-2022 vs SPL token sorusunun gündelik dille cevabı var: iki standardın farkı, yalnızca Token-2022'de olan ekstralar, Token-2022'nin sahada hâlâ takıldığı yerler ve hangi proje tipine hangi standardın uyduğunu gösteren bir tablo. İkinci bir yazı okumadan karar verebilecek kadar somut tutuldu.

Klasik SPL token nedir

SPL Token, Solana'nın ilk gününden beri çalışan orijinal Solana token standardı. Onu dondurma dükkanındaki vanilya gibi düşün: her cüzdan, her borsa, her grafik sitesi, her takas aracı bu lezzeti tanır. Yıllar boyu Solana'daki herkes "token" derken bu standardı kastetti; altyapının tamamı da buna göre yazıldı.

Klasik SPL'in temel mantığı çok sade. Bir token üretirsin, kaç tane basılacağına karar verirsin, dilersen ileride yeni token basma yetkisinden vazgeçersin, dilersen kullanıcı bakiyelerini dondurma yetkisini iptal edersin. Basıldıktan sonra token tek bir işi iyi yapar: biri transferi imzaladığında cüzdandan cüzdana geçer. Başka marifeti yoktur.

Memecoin yapıyorsan, topluluk için bir hatıra tokeni çıkarıyorsan, governance oylaması için klasik bir oy tokeni dağıtıyorsan ya da Raydium ve Jupiter'a hiç pürüz yaşamadan girmek istiyorsan klasik SPL en güvenli seçim. j.tools'taki SPL token oluşturma aracı istediğin ondalık basamak, toplam arz, logo ve yetki iptali seçenekleriyle tek formdan mint eder.

Token-2022 ne işe yarar

Token-2022, klasik standardın yanına gelen ikinci bir token standardı; resmi uzantı listesi Solana'nın token uzantıları belgesinde duruyor. Yine token, yine Solana, yine aynı cüzdan deneyimi, fakat bu sefer mint sırasında "ekstra özellikler" açabiliyorsun. Aynı vanilya, ama külahı almadan önce içine çikolata parçası, karamel sos ya da fıstık ezmesi ekleyebiliyorsun. Her ekstrayı tek tek seçersin ve hepsi birbiriyle uyumlu çalışır.

j.tools'un Token-2022 oluşturma aracındaki ekstralar, projelerin en çok kullandıklarıdır. Gündelik dille:

• Transfer ücreti. Her transferde tokenin kendi içinden otomatik kesilen bir komisyon; yüzde olarak ayarlanır ve bir üst sınırı vardır. Kesintiler birikir, sen de onları istediğin zaman kontrolündeki bir cüzdana toplarsın. Ortada "komisyonu akıllı kontratım topluyor, bana güven" vaadi yok; kural tokenin tanımına gömülü, kimse etrafından dolaşamaz.
• Faiz getirisi. Cüzdanlarda gösterilen bakiye, belirlediğin orana göre kendi kendine artıyormuş gibi görünür. Faiz getirili stablecoin denemeleri için biçilmiş kaftan.
• Varsayılan donmuş hesap. Yeni açılan token hesapları başlangıçta donmuş gelir. Freeze yetkisine sahip biri onay verene kadar kullanıcı tokenini hareket ettiremez. İzinli dağıtımlar, KYC şartlı airdrop'lar ve onay gerektiren akışlar bunun üstüne kurulur.
• Notlu transfer zorunluluğu. Gelen her transferin bir not (memo) taşıması zorunludur: fatura numarası, müşteri kimliği ya da kısa bir açıklama. Banka ortaklarıyla mutabakat yapan stablecoin ihraççıları için pratik.
• Mint'i kapatma yetkisi. Toplam arz sıfıra düşerse mint'in kendisi kapatılabilir ve hesap için ayrılmış küçük depozito geri alınır. Klasik standartta boşalmış mint sonsuza kadar durur; bu daha temiz bir bitiş.
• Transferi yasak token. Sahibinin kimseye gönderemediği token. Düştüğü cüzdanda kalır. Rozet, üyelik kartı, kimlik veya etkinlik katılım belgesi gibi şeyler için doğru araç.
• Kalıcı vekil. Belirlenen bir cüzdana, her token sahibinin bakiyesini sonsuza dek hareket ettirme yetkisi verir. Çok güçlü ve aynı oranda tehlikeli; yalnızca fonları yasal olarak geri alabilmesi gereken, düzenlemeye tabi ihraççılar için uygun.
• Transfer kancası. Her transferde senin yazdığın özel bir program ek bir kontrol çalıştırır (örneğin "şu cüzdana hiç gönderme", "her transferin yüzde birini şuraya yolla"). En güçlü ekstra aynı zamanda entegrasyonu en zor olan; çünkü her DEX ya da takas aracı senin kanca programını önce güvenli listesine eklemek zorunda.
• Gömülü metadata. Token'ın ismi, sembolü ve logosu ayrı bir hesapta değil, mint'in kendi içinde durur. Bir adım az okuma, bir hesap az yönetim.

Ekstralar mint oluşturulurken kilitlenir. Bir hafta sonra "şu transfer ücretini ekleyeyim" diyemezsin. Klasik SPL'deki yetki iptaliyle aynı mantık: karar en başta verilir, geri dönüşü yoktur.

Uyumluluk gerçeği

Token-2022 kağıt üstünde temiz bir yükseltme. Sahada ise pürüzleri var ve karar vermeden önce bunları bilmek gerekir.

Raydium'un standart havuzları Token-2022'yi kabul etmiyor. Raydium'un ilk havuz altyapısı klasik standarda göre yazıldı ve yeni standart için yeniden yazılmadı. Yeni nesil havuzları kısmi destek getirdi ama özellikle transfer ücretli tokenler, takas matematiğinin "girdi neyse çıktı da o" diye varsayan bölümlerinde reddediliyor. Token-2022 üzerine launch planı kurmadan önce gerçek havuzu açmayı dene.

Jupiter ekstraların çoğunu destekler, hepsini değil. Jupiter Token-2022 desteğine ciddi yatırım yaptı. Gömülü metadata ya da faiz getirisi olan temiz bir Token-2022 mint sorunsuz rotalanır. Ama transfer kancası takılı bir mint farklı: Jupiter'ın senin kanca programını güvenli listesine eklemesi gerekir; eklemediği sürece tokenin arama sonuçlarından sessizce düşer.

Cüzdanlar bakiyeyi gösterir ama ekstra arayüzü değişir. Phantom, Backpack ve Solflare Token-2022 bakiyelerini okuyup gösterir. Farklılaştıkları nokta, ekstraları kullanıcıya nasıl anlattıkları. Gönderim anında düşülen transfer ücreti, gösterilen miktara işlenen faiz, varsayılan donmuş hesap durumu, not eksik diye reddedilen transfer; her cüzdan bazılarını gösterir, bazılarını gizler, bazılarında uyarı çıkarır. Kullanıcıların ilk seferde "ben 100 yazdım, karşı tarafa 99 gitti" diye paniğe kapılmasına hazırlıklı ol.

Takas siteleri ve explorer'lar arasında fark var. Solscan ve Solana FM, Token-2022 metadata ve bakiyelerini doğru okur. Eski üçüncü taraf takas siteleri arz rakamını yanlış gösterebilir, çünkü veri okuyucularını güncellememişlerdir. NFT pazaryerleri ayrı bir dünya, ama transferi yasak bir token basacaksan hiçbir pazaryeri arayüzünün bunu kaldırmasını bekleme; listeleme akışı, satış mantığı devreye girmeden kırılır.

Token-2022'ye karar vermeden önce aynı uzantı kombinasyonuyla mainnet'te küçük bir test mint'i çıkar, küçük bir havuza koy, Jupiter'dan fiyat teklifi al ve dayandığın entegrasyonu bizzat dene (Jupiter ve Token-2022 oluşturucumuz yalnızca mainnet'te çalışır). "Token-2022 destekleniyor" doğrudur; "senin seçtiğin ekstra kombinasyonu destekleniyor" ise her zaman doğru değildir. Lansmanları batıran budur; elle doğrula.

Hangi uzantı Raydium, Jupiter ve cüzdanlarda çalışır

Yukarıdaki bölüm sorunun nerede çıktığını anlattı. Bu tablo aynı şeyi uzantı uzantı gösterir: hangi Token-2022 özelliği hangi platformda sorunsuz geçer, hangisi koşullu, hangisi doğrudan kırılır. Raydium'un klasik AMM havuzları Token-2022'yi hiç kabul etmez, o yüzden aşağıdaki Raydium sütunu yeni CPMM havuzlarını baz alır.

Uzantı	Raydium (CPMM havuz)	Jupiter (swap rotası)	Cüzdanlar (Phantom, Solflare, Backpack)	CEX listeleme
Transfer ücreti	Kısmi	Çalışır (kesinti görünür)	Çalışır	Nadir
Transfer kancası	Kırılır	Whitelist gerekir	Kısmi	Hayır
Faiz getirisi	Çalışır	Çalışır	Çalışır	Kısmi
Varsayılan donmuş hesap	Kısmi	Kısmi	Çalışır (onay ister)	Zor
Transferi yasak (soulbound)	Hayır	Hayır	Çalışır (cüzdanda durur)	Hayır
Kalıcı vekil	Çalışır (riskli)	Çalışır (uyarı çıkabilir)	Çalışır	Zor
Notlu transfer zorunluluğu	Kırılır	Kırılır	Kısmi	Zor
Gömülü metadata	Çalışır	Çalışır	Çalışır	Çalışır
Mint kapatma yetkisi	Etkisiz	Etkisiz	Etkisiz	Etkisiz

Tabloyu okuma kılavuzu kısa. Çalışır, özelliği açıp o platformda beklendiği gibi kullanabilirsin demek. Kısmi, çoğu durumda geçer ama havuz tipine, cüzdan sürümüne veya token miktarına göre takılabilir. Whitelist gerekir, platform senin programını güvenli listesine ekleyene kadar token görünmez. Kırılır, o kombinasyon bugün pratikte çalışmaz. Etkisiz, uzantı transfer ve takas mantığına dokunmaz, ticaret tarafında sorun çıkarmaz.

Geniş DEX ve borsa erişimi istiyorsan gömülü metadata ile faiz getirisi en güvenli iki uzantı. Transfer kancası ve notlu transfer en dar erişime sahip ikili; ikisini birden açtığın bir mint çoğu likidite havuzunun ve arama sonucunun dışında kalır. Transfer ücreti ortada durur: Jupiter üzerinden takas edilir ama borsa listelemesinde ve bazı Raydium havuzlarında zorlanır. Token-2022 oluşturma aracında uzantıları açarken bu tabloyu yanında tut.

Uzantıları tek tek düşün, paket olarak değil. Yalnızca gömülü metadata taşıyan bir mint her yerde sorunsuz işlem görür; aynı mint'e transfer kancası eklemek ise onu bir gecede dar bir listeye hapsedebilir. En az uyumluluk sürprizi için projenin gerçekten ihtiyaç duyduğu uzantıyı aç, gerisini kapalı bırak.

Token-2022 vs SPL token karar tablosu

Proje tipi	Önerilen standart	Neden
Memecoin veya topluluk tokeni	Klasik SPL	Maksimum DEX ve cüzdan kapsamı, sıfır uyumluluk sürprizi, en düşük mint maliyeti.
Her transferden gelir alan token	Token-2022 (transfer ücreti)	Komisyon tokenin kendi içinde zorunlu, ayrı bir kontrat gerekmez. Launch öncesi DEX desteğini doğrula.
Mevzuata uyumlu stablecoin	Token-2022 (notlu transfer + kalıcı vekil)	Zincir dışı raporlama için zincirde not, düzenleyiciler için geri alma yetkisi.
Faiz getirili token	Token-2022 (faiz getirisi)	Getiri cüzdanda görünür, ayrı bir hesaplama servisi gerekmez.
Soulbound rozet veya kimlik	Token-2022 (transferi yasak)	Transfer engeli standardın parçası, kullanıcı yanlışlıkla başkasına gönderemez.
Tokenize gerçek dünya varlığı	Token-2022 (varsayılan donmuş + kalıcı vekil)	Sahiplerin tek tek onaydan geçmesi gerekir, ihraççı kurtarma yolunu elinde tutar.

Kural çok basit: "Token tutulsun, gönderilsin, gerekirse yetkileri iptal edilsin" dışında bir şey istemiyorsan klasik SPL, başka bir şey istiyorsan Token-2022.

İki uçtan somut örnek

Diyelim ki topluluk projesi için bir hatıra tokeni çıkarmak istiyorsun ve önceliğin Binance, Bybit, Gate gibi büyük borsalara hızlı listelenmek. Klasik SPL doğru cevap: vanilya lezzet, herkes anlar, ek entegrasyon sorusu çıkmaz, listeleme incelemesi hızlı geçer. SPL token oluşturma aracı bu akışın tamamını tek formda toplar.

Diyelim ki bunun yerine bir DAO için "her transferin yüzde biri otomatik olarak hazineye gitsin" istiyorsun. Klasik SPL ile bu, özel akıllı kontrat yazmadan imkânsız; yazsan bile çoğu DEX ücretini atlayarak rotalar. Token-2022'nin transfer ücreti ekstrası tam olarak bunu yapar: mint sırasında yüzde 1 ayarlarsın, hiçbir kullanıcı ya da DEX bunu atlayamaz, kesintiler hazine için birikir. Token-2022 oluşturma aracı sana ekstra listesinden seçim yaptırır, mint'i tek işlemde kurar.

Yetki iptal araçları her iki standartta da çalışır; her yetkinin ne işe yaradığını mint, freeze ve update yetkilerini kaldırma rehberinde anlattık. Metadata kilitleme aracı ile token bilgilerini sabitleyebilir, metadata güncelleme aracı ile kilitlenmemiş tokenlerin logosunu değiştirebilirsin. Kampanya sonunda token yakmak için token yakma aracı, airdrop ya da oylama için holder bakiyelerini çekmek için snapshot aracı iki standartta da çalışır.

Sık yapılan beş hata

• Sırf "yeni" diye Token-2022 seçmek. "Biz en yeni standardı kullanıyoruz" basın bülteni, DEX'in token'ı reddediyorsa boş cümleye dönüşür. Karar teknik uyum üstünden verilir, pazarlama üstünden değil.
• Aşırı ekstra yığmak. Her ekstra entegrasyon partnerlerine yeni bir ret gerekçesi sunar. Transfer ücreti, transfer kancası ve varsayılan donmuş hesabın bir arada açıldığı bir token Jupiter rotasından düşer, çoğu havuza giremez ve bakiyesini hareket ettiremeyen holder'larını kaybeder.
• Transfer ücretini fahiş tutmak. Yüzde beşlik bir transfer ücreti ikincil piyasayı ezer. Likidite sağlayıcıları her dengeleme adımında bakiyenin eridiğini görür ve çıkar. Ayakta kalan transfer ücretli tokenlerin çoğu yüzde 2'nin altında kalır; en yaygın aralık yüzde 0,5 ile yüzde 1 arası.
• Topluluk tokenine kalıcı vekil koymak. Kalıcı vekil herhangi bir cüzdanın bakiyesini hareket ettirebilir. Bu ayar mint konfigürasyonunda görünür ve token saatler içinde her Solana risk tarayıcısında işaretlenir; alıcıların bunu neden böyle okuduğunu honeypot token nedir yazımızda anlattık.
• Klasik SPL yetki iptalinin de tek yönlü olduğunu unutmak. İki standart da mint konfigürasyonunda geri alınamaz kararlar verdirir. İmzadan önce her seçeneği iki kez oku.

Lansmana dair başka yazılar için Solana rehberleri kategorisine (LP kurulumu, snapshot airdrop, holder analizi), hepsini bir arada görmek için Solana etiketli yazılar sayfasına bak.

SPL ile Token-2022 arasındaki seçim, teknik görünen bir ürün kararıdır. Standart, tokenin ömrü boyunca neler yapıp neler yapamayacağını kilitler. Twitter thread'inde daha havalı duranı yerine projenin gerçekten ihtiyacı olanı seç, çünkü mint imzalandıktan sonra bu seçim donar.

---

Token-2022 transfer ücreti ve transfer kancası nasıl çalışır

Bu iki ekstra projeleri en çok yanıltan ikili, çünkü ikisi de "her transferde bir şey olur" sözü verir ama mekanikleri tamamen farklıdır. İkisini karıştırmak lansmanı bozar.

Transfer ücreti tokenin kendi tanımına gömülüdür. Birisi 100 token gönderdiğinde, ayarladığın oran kadarı yolda kesilir ve alıcının token hesabında "tutulan" bir bakiye olarak bekler. Bu para otomatik olarak senin cüzdanına akmaz; biriken kesintileri belirli aralıklarla toplaman (harvest) ve ardından ücret toplama yetkisiyle kendi cüzdanına çekmen gerekir. Bir de tavanı vardır: çok büyük bir transferde kesinti sonsuza kadar artmaz, belirlediğin maksimumda durur.

Transfer kancası ise para kesmez, kod çalıştırır. Her transferde senin yazıp zincire yüklediğin bir program ek bir kontrol çalıştırır: "şu adrese gönderim yasak", "alıcı izin listesinde değilse reddet", "her transferi şu programa bildir" gibi. Gücü buradan gelir, riski de buradan. Bir DEX ya da takas aracı, kancalı bir tokeni işlemden geçirmeden önce senin programını kendi güvenli listesine eklemek zorundadır. Eklemediği sürece takas, satış aşamasına ulaşmadan sessizce başarısız olur ve kullanıcı yalnızca tokenin satılamadığını görür.

Transfer ücreti ve transfer kancası aynı tokendeyse her entegrasyon hem komisyon hesabını çözmeli hem de kanca programını güvenli listesine almalı. Bu kombinasyonu gerçek bir havuzda satış denemeden canlıya almak, takılan lansmanların yaygın bir sebebidir.

Token-2022 cüzdan ve borsa (CEX) desteği

"Bu tokeni cüzdanımda görürüm, peki satabilir miyim, borsaya yatırabilir miyim?" sorusu, klasik SPL ile Token-2022 arasındaki seçimi çoğu zaman tek başına belirler. İki taraf farklı davranır.

Kendi anahtarını tuttuğun cüzdanlar (Phantom, Backpack, Solflare) Token-2022 bakiyelerini okur ve gösterir. Asıl mesele, ekstraların kullanıcıya nasıl anlatıldığıdır: gönderim anında kesilen transfer ücreti yüzünden "100 yazdım, 99 gitti" paniği ya da varsayılan donmuş hesap yüzünden hareket etmeyen bakiye.

Merkezi borsalar (CEX) tamamen ayrı bir hikaye. Bir borsanın yatırma cüzdanı senin tokenini kabul edip muhasebesini doğru tutmak zorundadır. Transfer ücretli bir token, borsanın "yatırılan miktar = hesaba geçen miktar" varsayımını bozar; çünkü borsanın yatırma adresine ulaşan tutar, kullanıcının gönderdiğinden azdır. Varsayılan donmuş ya da notlu transfer zorunlu bir token ise borsanın standart yatırma akışında hiç ilerleyemez. Bu yüzden büyük borsalar Token-2022 ekstralı tokenleri ya tek tek inceleyip listeler ya da baştan reddeder, klasik SPL'i ise rutin olarak işler.

Pratik kural: hedefin hızlı CEX listelemesiyse ve tokenin özel bir ekstraya ihtiyaç duymuyorsa klasik SPL hayatı kolaylaştırır. Token-2022 ekstrası gerçekten gerekliyse, canlıya almadan önce küçük bir test mint'iyle satış yolunu doğrula. Swap aracı ile satış testi yaparak tokeninin gerçekten bir DEX rotasından satılıp satılmadığını mint sonrası birkaç saniyede görebilirsin.

Kısa tanım: SPL Token ve Token-2022 nedir

• SPL Token, Solana'nın ilk gününden beri çalışan orijinal token standardı. Token cüzdanlarda tutulur, transferle sahip değiştirir; istersen yeni basma ve dondurma yetkilerini kapatırsın. Her cüzdan, her borsa ve her DEX onu varsayılan olarak tanır.
• Token-2022, aynı işi yapan ama mint anında transfer ücreti, faiz, varsayılan donmuş hesap, transferi yasak token gibi ekstraları açmana izin veren yeni standart. Daha çok özellik, karşılığında daha dar uyumluluk.

Cüzdanda ikisi de "token" olarak görünür. Asıl fark, mint anında hangi yeteneklerin kilitlendiğidir; o karar da geri alınmaz.

Token-2022 vs SPL token: uyumluluk hakkında sık sorulan sorular

Transfer kancalı tokenim neden Jupiter'da çıkmıyor?

Jupiter, her transfer kancası programını önce güvenli listesine almak zorunda. Program listeye girene kadar token rotalardan sessizce düşer, arama sonucunda görünmez. Kancasız bir mint bu duvara toslamaz.

Raydium'da Token-2022 havuzu açabilir miyim?

Klasik AMM havuzlarında hayır. Yeni CPMM havuzlarında bazı uzantılarla evet, ama transfer ücretli ve notlu transferli tokenler swap matematiğine takılıp reddedilebilir. Launch planını kurmadan önce gerçek havuzu bir kez açıp dene.

Phantom Token-2022 bakiyesini gösterir mi?

Evet. Phantom, Solflare ve Backpack bakiyeyi okuyup normal token gibi listeler. Fark, uzantıyı kullanıcıya nasıl anlattıklarında. Transfer ücreti gönderim anında düştüğü için kullanıcı 100 yollayıp karşı tarafa 99 gidince şaşırabilir, bu yüzden topluluğu önceden uyar.

Token-2022 tokenimi borsaya listeletebilir miyim?

Gömülü metadata veya faiz getirisi gibi sade uzantılar sorun çıkarmaz. Transfer ücreti, kalıcı vekil ve transfer kancası çoğu borsanın muhasebe ve saklama akışını bozduğu için nadiren kabul edilir. Merkezi borsa hedefliyorsan uzantıları minimumda tut.

Klasik SPL'den Token-2022'ye sonradan geçebilir miyim?

Hayır. Standart, mint anında sabitlenir ve token'ın program kimliği değişmez. Yanlış standartla başladıysan yeni bir mint çıkarıp holder'ları yeni tokene taşırsın. Token oluşturma rehberi ilk mint'i doğru kurmayı anlatır.