คำถามเกี่ยวกับ Solana 15 ข้อ ตอบสั้นและตรง

คำถามเกี่ยวกับ Solana ของคนที่เพิ่งเริ่มมักวนอยู่ไม่กี่เรื่อง จะเปิดกระเป๋าเงินแบบไหน ค่าธรรมเนียมมาจากไหน โทเคนสร้างขึ้นมาได้อย่างไร และจะดูอย่างไรว่าโทเคนตัวไหนไว้ใจได้ บทความนี้คัดคำถามที่เจอบ่อย 15 ข้อมาตอบข้อละไม่กี่ประโยค และเกือบทุกข้อมีลิงก์ไปยังบทความที่อธิบายเรื่องนั้นอย่างละเอียด

ถ้าชื่อ Solana ยังใหม่สำหรับคุณ ให้อ่านคู่มือ Solana คืออะไร ฉบับเริ่มจากศูนย์ก่อน บทความนี้ตอบคำถามเกี่ยวกับ Solana แบบสั้น และไม่ใส่ตัวเลขที่เปลี่ยนทุกวันอย่างค่าธรรมเนียมหรือราคา เพราะเครื่องมือของ j.tools แสดงต้นทุนจริงบนหน้าจอก่อนคุณเซ็นอยู่แล้ว

คำถามเกี่ยวกับ Solana ในวันแรก กระเป๋าเงิน SOL และค่าธรรมเนียม

Solana โดยย่อ

Solana คือบล็อกเชนสาธารณะที่ใครก็ใช้ได้ ส่วน SOL คือเหรียญประจำเครือข่ายที่ใช้จ่ายค่าธรรมเนียมของทุกธุรกรรม เครือข่ายขับเคลื่อนโดย validator และผู้ถือ SOL สเตก (มอบสิทธิ์) ให้ validator ได้ validator ที่ได้รับสเตกมากจะถูกเลือกให้บันทึกธุรกรรมใหม่บ่อยขึ้น

Proof of History ที่ได้ยินกันบ่อยคือบันทึกที่ทำหน้าที่เหมือนนาฬิกาซึ่งใครก็ตรวจสอบได้ validator ใช้บันทึกนี้เรียงลำดับธุรกรรมให้ตรงกัน สำหรับมือใหม่รู้แค่นี้ก็พอ ส่วนเรื่องการสเตกมีคำตอบแยกอยู่ในคำถามที่พบบ่อยช่วงท้าย

การเปิดกระเป๋าเงินและวลีกู้คืน

Phantom, Solflare และ Backpack ล้วนเป็นกระเป๋าเงินสำหรับ Solana โดย Phantom กับ Solflare เป็นแอปแบบดูแลเอง (self-custody) ที่เก็บคีย์ไว้บนเครื่องของคุณ และมีทั้งส่วนขยายเบราว์เซอร์กับแอปมือถือ ความต่างของสองตัวนี้อยู่ในบทเทียบกระเป๋าเงิน Phantom กับ Solflare

ระหว่างตั้งค่า กระเป๋าเงินจะแสดงวลีกู้คืนให้ดู จดลงกระดาษ เก็บไว้แบบออฟไลน์ และอย่าบอกใครเด็ดขาด แม้คนที่ขอจะอ้างตัวว่าเป็นฝ่ายซัพพอร์ตก็ตาม ใครได้วลีนี้ไปก็คุมเงินในกระเป๋าได้ทั้งหมด และถ้าวลีหาย ก็ไม่มีบริษัทไหนกู้กระเป๋าคืนให้ได้ เพราะไม่มีใครถือคีย์แทนคุณ

การย้าย SOL จากเอ็กซ์เชนจ์เข้ากระเป๋าเงิน

ซื้อ SOL บนเอ็กซ์เชนจ์ที่มี SOL ให้ซื้อ แล้วถอนไปยังที่อยู่กระเป๋าเงินของคุณโดยเลือกเครือข่าย Solana ถ้าเลือกเครือข่ายอื่นเงินอาจหายได้ ช่องเลือกเครือข่ายจึงควรตรวจสองรอบ คัดลอกที่อยู่จากกระเป๋าเงินแทนการพิมพ์เอง แล้วเทียบตัวอักษรหัวท้ายกับหน้าจอกระเป๋าเงิน

ครั้งแรกให้โอนจำนวนน้อยเพื่อทดสอบก่อน พอเห็นเงินเข้าแล้วค่อยย้ายส่วนที่เหลือ ขั้นตอนทีละหน้าจออยู่ในวิธีโอน SOL จากเอ็กซ์เชนจ์เข้ากระเป๋าเงิน

ต้นทุนของธุรกรรมหนึ่งครั้ง

ต้นทุนบน Solana แยกดูได้เป็นค่าธรรมเนียมสองส่วน และบางครั้งมีเงินมัดจำเพิ่มมาอีกหนึ่งก้อน

• ค่าธรรมเนียมพื้นฐาน คิดตามจำนวนลายเซ็นในธุรกรรม
• ค่าธรรมเนียม priority เป็นทางเลือก ช่วยให้ธุรกรรมได้คิวเร็วขึ้นตอนเครือข่ายหนาแน่น
• เงินมัดจำบัญชี จ่ายเมื่อสร้างบัญชีใหม่ เช่น บัญชีโทเคนของโทเคนที่คุณไม่เคยถือ และได้คืนเมื่อปิดบัญชีนั้น

นิยามของค่าธรรมเนียมทั้งสองอยู่ในเอกสารค่าธรรมเนียมของ Solana ส่วนควรใส่ priority fee แค่ไหนอยู่ในคู่มือตั้ง priority fee บน Solana เครื่องมือของ j.tools แยกต้นทุนให้เห็นทีละรายการก่อนคุณเซ็น คุณจึงเห็นยอดรวมก่อนกดอนุมัติ

ค่าธรรมเนียมทุกส่วนจ่ายเป็น SOL แม้ธุรกรรมนั้นจะย้ายโทเคนตัวอื่นก็ตาม กระเป๋าเงินที่มีแต่โทเคนแต่ไม่มี SOL เลยจึงส่งอะไรออกไปไม่ได้ ควรเหลือ SOL ติดไว้เสมอ

คำถามเกี่ยวกับ Solana ตอนสร้างโทเคนของตัวเอง

การสร้างโทเคน

ตัวสร้างโทเคนของ j.tools สร้างโทเคน SPL มาตรฐานจากฟอร์มเดียว กรอกชื่อ สัญลักษณ์ จำนวนทศนิยม อุปทานทั้งหมด โลโก้ และลิงก์โซเชียล จะเปิดตัวเลือกเพิกถอนสิทธิ์ด้วยก็ได้ แล้วเซ็นธุรกรรมครั้งเดียว อุปทานทั้งหมดจะเข้ากระเป๋าเงินของคุณ ค่าเริ่มต้นของทศนิยมคือ 9 และตั้งได้ตั้งแต่ 0 ถึง 9 ถ้าไม่ได้เปิดตัวเลือกเพิกถอน สิทธิ์ mint และสิทธิ์ freeze จะยังอยู่กับกระเป๋าเงินที่สร้าง

ขั้นตอนเต็มอยู่ในวิธีสร้างโทเคน Solana โดยไม่ต้องเขียนโค้ด และการเลือกจำนวนทศนิยมอยู่ในคู่มือเลือกทศนิยมของโทเคน Solana

Pump.fun กับ bonding curve

เหรียญที่สร้างบน Pump.fun ซื้อขายบน bonding curve ได้ตั้งแต่ตอนที่ถูกสร้าง ไม่มีใครต้องใส่สภาพคล่องก่อน การซื้อดันราคาขึ้นและการขายกดราคาลง เมื่อโทเคนชุดสุดท้ายบนเคิร์ฟถูกซื้อหมด เคิร์ฟจะถือว่าเสร็จสิ้น สภาพคล่องย้ายไปอยู่ในพูล PumpSwap และโทเคน LP ของพูลนั้นถูกเผา

ค่าธรรมเนียมการเทรดบน Pump.fun ไม่ได้มีอัตราเดียว แต่แบ่งเป็นขั้นตามมูลค่าตลาด เครื่องมือ Pump.fun Create ของ j.tools ปล่อยเหรียญบนเคิร์ฟ และใส่คำสั่งซื้อแรกของผู้สร้างไปด้วยได้ถ้าต้องการ ส่วนแพลตฟอร์มเปิดตัวอื่นเทียบไว้ในทางเลือกแทน Pump.fun สำหรับเปิดตัวโทเคน

สิทธิ์ mint และสิทธิ์ freeze

สิทธิ์ mint (mint authority) คือบัญชีที่สร้างโทเคนหน่วยใหม่ได้ ถ้าไม่มีใครถือสิทธิ์นี้ อุปทานก็ตายตัว ส่วนสิทธิ์ freeze (freeze authority) อายัดบัญชีโทเคนได้ ทำให้โทเคนในบัญชีนั้นขยับไม่ได้ คนซื้อที่รอบคอบจึงดูสิทธิ์สองอย่างนี้ก่อน

เครื่องมือเพิกถอนสิทธิ์การสร้างโทเคนอ่านสิทธิ์ mint ปัจจุบัน ตรวจว่ากระเป๋าเงินที่เชื่อมอยู่คือผู้ถือสิทธิ์ แล้วตั้งสิทธิ์ให้เป็นค่าว่างในธุรกรรมเดียว ยอดคงเหลือที่มีอยู่ไม่เปลี่ยน แต่การเพิกถอนย้อนกลับไม่ได้ จึงควรทำหลังจากสร้างอุปทานสุดท้ายครบแล้ว ฝั่ง freeze ใช้เครื่องมือเพิกถอนสิทธิ์การอายัดซึ่งทำงานแบบเดียวกัน ความต่างของสิทธิ์แต่ละแบบอยู่ในวิธีเพิกถอนสิทธิ์ของโทเคน Solana

การเปิดพูลสภาพคล่อง

โทเคนจะซื้อขายบน DEX ได้เมื่อมีคนเปิดพูลที่จับคู่กับ SOL หรือโทเคนอื่นแล้วฝากทั้งสองฝั่ง อัตราส่วนของสองฝั่งที่ฝากกำหนดราคาแรก และถ้าฝากน้อย พูลจะตื้นจนคำสั่งเล็กๆ ก็ขยับราคาได้มาก เครื่องมือสร้าง LP ของ j.tools เปิดพูลบน Raydium, Meteora, Orca และ PumpSwap โดยแสดงต้นทุนก่อนให้เซ็น ขั้นตอนฝั่ง Raydium อยู่ในวิธีสร้าง liquidity pool บน Raydium

ถ้าเผาหรือล็อกโทเคน LP ที่ได้ตอนเปิดพูล สภาพคล่องตั้งต้นจะถูกดึงออกไม่ได้ ความต่างของสามทางเลือกอยู่ในบทเทียบเผา ล็อก หรือถือโทเคน LP

คำถามเกี่ยวกับ Solana เรื่องความปลอดภัยและการสวอป

ตรวจโทเคนก่อนกดซื้อ

ก่อนซื้อ ให้ดูสัญญาณสี่ข้อนี้ ถ้าเจอข้อใดข้อหนึ่ง ควรหยุดรอจนกว่าจะรู้เหตุผล

• สิทธิ์ mint ยังไม่ถูกเพิกถอน
• สิทธิ์ freeze ยังไม่ถูกเพิกถอน
• สภาพคล่องในพูลถูกถอนออกได้ เพราะโทเคน LP ไม่ได้ถูกเผาหรือล็อก
• อุปทานกระจุกอยู่ในกระเป๋าเงินไม่กี่ใบ

สิทธิ์ mint และ freeze ของโทเคนดูได้จากตัวสำรวจบล็อกอย่าง Solscan ส่วนเครื่องมือสแนปช็อตผู้ถือดึงรายชื่อผู้ถือ แสดงว่าอุปทานกระจุกตัวมากน้อยแค่ไหน และติดป้ายกระเป๋าเงินผู้พัฒนากับกระเป๋าเงินใหม่ที่ระบุได้ รายการตรวจครบชุดอยู่ในตรวจ rug pull บน Solana แปดข้อก่อนกดซื้อ

ต่อให้ทุกข้อผ่าน ความเสี่ยงก็แค่ลดลง ไม่ได้หายไป ใส่เฉพาะเงินที่เสียได้

ถ้าคุณเป็นฝ่ายสร้างโทเคน รายการเดียวกันนี้ใช้กับโทเคนของคุณด้วย เพราะคนซื้อจะเปิดดูสี่ข้อนี้ก่อนตัดสินใจเหมือนกัน

การสวอปโทเคนหนึ่งเป็นอีกโทเคน

เครื่องมือสวอปของ j.tools หาเส้นทางผ่าน Jupiter และก่อนเซ็นจะแสดงราคาเสนอ เส้นทาง ผลกระทบต่อราคา (price impact) จำนวนขั้นต่ำที่จะได้รับ และขีดจำกัด slippage คุณเซ็นในกระเป๋าเงินของคุณเอง โทเคนจึงไม่ออกจากมือจนกว่าจะกดอนุมัติ

price impact กับขีดจำกัด slippage มักถูกใช้ปนกัน แต่เป็นคนละเรื่อง price impact บอกว่าคำสั่งของคุณเองขยับราคาในพูลไปมากแค่ไหน ยิ่งพูลตื้นก็ยิ่งมาก ส่วนขีดจำกัด slippage คือส่วนต่างสูงสุดที่ยอมให้ราคาจริงตอนจับคู่คลาดจากราคาเสนอ ถ้าเกินกว่านั้นการสวอปจะถูกปฏิเสธ ถ้าตั้งขีดจำกัดแคบเกินไปหรือสภาพคล่องเปลี่ยนระหว่างทาง ราคาเสนออาจใช้ไม่ได้ ให้ขอราคาใหม่แล้วตรวจอีกครั้ง วิธีเลือกค่าที่เหมาะอยู่ในคู่มือตั้งค่า slippage บน Solana

คำถามที่พบบ่อย ตั้งแต่ความปลอดภัยของกระเป๋าเงินจนถึง NFT

ห้าข้อสุดท้ายของคำถามเกี่ยวกับ Solana ชุดนี้เป็นเรื่องที่คนถามซ้ำกันบ่อย จึงแยกไว้ตรงนี้ให้หาเจอง่าย

Phantom ใช้งานปลอดภัยไหม

Phantom เป็นกระเป๋าเงินแบบดูแลเองที่เก็บคีย์ไว้บนเครื่องของคุณ ความเสี่ยงมักมาจากสามทาง คือวลีกู้คืนที่หลุดไปถึงคนอื่น ธุรกรรมที่กดอนุมัติโดยไม่อ่าน และลิงก์ที่มากับโทเคนหรือ NFT แปลกหน้าที่โผล่เข้ามาในกระเป๋าเงิน ปล่อยโทเคนและลิงก์แปลกหน้าพวกนั้นไว้เฉยๆ อย่าแตะ และก่อนกดอนุมัติทุกครั้ง ให้อ่านบนหน้าจอว่าธุรกรรมจะทำอะไรกับเงินของคุณ กระเป๋าเงินอาจซ่อนโทเคนที่สงสัยว่าเป็นสแปมไว้ด้วย ส่วนเหตุผลที่โทเคนไม่ขึ้นในรายการอธิบายไว้ในโทเคน Solana ไม่ขึ้นใน Phantom และวิธีแก้

อีกเรื่องหนึ่งซึ่งไม่เกี่ยวกับโทเคนแปลกหน้าคือ บัญชีโทเคนที่ยอดเป็นศูนย์แล้วปิดได้ด้วยเครื่องมือปิดบัญชี และเงินมัดจำของบัญชีจะกลับเข้ากระเป๋าเงิน

แอร์ดรอปบน Solana คืออะไร และส่งเองได้อย่างไร

แอร์ดรอปคือการที่โปรเจกต์ส่งโทเคนไปยังกระเป๋าเงินจำนวนมาก โดยมักเลือกผู้รับจากสแนปช็อตผู้ถือหรือประวัติการใช้งาน แอร์ดรอปแบบส่งตรง (push) ไม่ต้องให้ผู้รับเซ็นอะไร หน้าเว็บรับแอร์ดรอปที่ขอให้เชื่อมกระเป๋าเงินแล้วเซ็นจึงควรสงสัยไว้ก่อน ประเภทของแอร์ดรอปและหน้ารับปลอมอธิบายไว้ในแอร์ดรอปคริปโตคืออะไร ฉบับอ่านง่าย

ถ้าจะส่งเอง เครื่องมือส่งหลายรายการจะส่ง SOL หรือโทเคนจากกระเป๋าเงินใบเดียวไปยังรายชื่อที่อยู่ ถ้าผู้รับยังไม่มีบัญชีโทเคน เครื่องมือจะสร้างให้ในการส่งครั้งเดียวกันโดยผู้ส่งเป็นคนจ่าย และแสดงต้นทุนก่อนเงินจะขยับ

รางวัลจากการสเตก SOL เป็นอัตราคงที่ไหม

ไม่คงที่ คุณสเตกได้ด้วยการมอบสิทธิ์ (delegate) SOL ให้ validator จากกระเป๋าเงินที่รองรับการสเตก ซึ่ง Phantom และ Solflare มีฟังก์ชันนี้ในตัว รางวัลจ่ายทุก epoch และขึ้นลงตามอัตราเงินเฟ้อของเครือข่าย จำนวน SOL ที่สเตกรวมกันทั้งหมด รวมถึงเวลาออนไลน์และค่าคอมมิชชันของ validator การสเตกเริ่มและหยุดได้เฉพาะที่รอยต่อของ epoch การถอนสเตกจึงไม่เสร็จทันที บทความนี้ไม่ใช่คำแนะนำการลงทุน

mainnet กับ devnet ต่างกันอย่างไร

mainnet คือเครือข่ายจริงที่ใช้ SOL จริง devnet มีไว้ทดสอบ โทเคนบนนั้นไม่มีมูลค่าและข้อมูลบนเชนอาจถูกรีเซ็ตได้ สองเครือข่ายแยกจากกัน SOL ทดสอบจึงย้ายมา mainnet ไม่ได้ ถ้าจะฝึก ให้ใช้ devnet กับ Solana CLI และ SOL ทดสอบจาก faucet รายละเอียดของแต่ละเครือข่ายอยู่ในเอกสารคลัสเตอร์ของ Solana เครื่องมือของ j.tools ทำงานบน mainnet เท่านั้น เวลาใช้ j.tools จึงควรเริ่มจากจำนวนน้อย

NFT บน Solana เป็นโทเคน SPL หรือไม่

คำตอบขึ้นอยู่กับมาตรฐาน ถ้าเป็น NFT แบบ Token Metadata ซึ่งเป็นบัญชี mint ที่มีอุปทาน 1 และทศนิยม 0 พร้อมบัญชีเมทาดาทา ก็นับเป็นโทเคน SPL ชนิดพิเศษ ส่วน NFT แบบ Metaplex Core คือบัญชีเดียวต่อสินทรัพย์หนึ่งชิ้นและไม่ใช่โทเคน SPL ตัวสร้างโทเคนของ j.tools สร้างเฉพาะโทเคนแบบทดแทนกันได้ ไม่ได้สร้าง NFT รายละเอียดเพิ่มอยู่ในNFT บน Solana คืออะไร อธิบายตั้งแต่ต้น

อ่านต่อหลังคำถามเกี่ยวกับ Solana ชุดนี้

เจอศัพท์ที่ไม่คุ้นเมื่อไรให้เปิดศัพท์ Solana ที่มือใหม่ควรรู้ไว้ข้างๆ คำตอบของคำถามเกี่ยวกับ Solana ทั้งหมดข้างบนย่อมาให้สั้น ส่วนบทความที่แนบไว้จะตอบคำถามเดียวกันจนครบ